โรคปอดอักเสบจากเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรีย: ทำความเข้าใจก่อนอาการจะลุกลาม

ทำไมปอดอักเสบถึงไม่ใช่แค่ไข้หวัดธรรมดา

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาด้วยอาการไอเรื้อรัง ไข้สูง หรือเหนื่อยหอบ โดยเข้าใจว่าตัวเองแค่เป็นหวัดหรือไข้หวัดใหญ่ แต่เมื่อตรวจร่างกายและเอกซเรย์ปอดกลับพบว่ามีการอักเสบในเนื้อปอดเกิดขึ้นแล้ว โรคปอดอักเสบหรือที่คนทั่วไปมักเรียกว่าโรคปอดบวมนั้น เป็นสภาวะที่ถุงลมในปอดเกิดการอักเสบและมีของเหลวหรือหนองเข้าไปแทนที่อากาศ ทำให้แลกเปลี่ยนออกซิเจนได้ไม่ดีเท่าที่ควร ซึ่งเชื้อต้นเหตุหลักๆ ที่เราพบได้บ่อยในชีวิตประจำวันคือเชื้อไวรัสและแบคทีเรีย

เชื้อไวรัสหรือแบคทีเรีย ต้นเหตุต่างกันอย่างไร

การแยกแยะต้นเหตุว่ามาจากเชื้อชนิดใดมีความสำคัญมาก เพราะการรักษาและการใช้ยาแตกต่างกันโดยสิ้นเชิง

ปอดอักเสบจากเชื้อไวรัส: ผู้มาเยือนที่มาพร้อมไข้หวัด

ส่วนใหญ่มักเกิดตามหลังการติดเชื้อในทางเดินหายใจส่วนบน เช่น ไข้หวัดใหญ่ หรือไวรัสทางเดินหายใจอื่นๆ อาการมักค่อยเป็นค่อยไป เริ่มจากไอแห้งๆ มีไข้ต่ำๆ ปวดเมื่อยตามตัว หากร่างกายแข็งแรงระบบภูมิคุ้มกันมักจะจัดการได้เอง แต่ในกลุ่มเสี่ยงเชื้อไวรัสเหล่านี้อาจเปิดช่องให้แบคทีเรียเข้ามาแทรกซ้อนจนอาการหนักขึ้นได้

ปอดอักเสบจากเชื้อแบคทีเรีย: อาการหนักที่ต้องรีบรักษา

มักมีอาการรุนแรงและเฉียบพลันกว่า เช่น ไข้สูงหนาวสั่น ไอมีเสมหะสีเขียวหรือเหลืองข้น เจ็บหน้าอกเวลาหายใจเข้าลึกๆ เชื้อกลุ่มนี้มักทำให้ปอดเกิดการอักเสบในวงกว้างและอาจก่อให้เกิดหนองในโพรงปอดได้ หากไม่ได้รับยาปฏิชีวนะที่ตรงกับเชื้ออย่างทันท่วงที อาจนำไปสู่ภาวะติดเชื้อในกระแสเลือดซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิต

สัญญาณเตือนที่บอกว่าปอดคุณกำลังมีปัญหา

แม้จะมีสาเหตุจากเชื้อต่างชนิดกัน แต่ร่างกายมักส่งสัญญาณเตือนที่คล้ายคลึงกัน ดังนี้

• มีไข้สูงต่อเนื่องเกิน 2-3 วัน
• ไอต่อเนื่อง โดยเฉพาะไอที่มีเสมหะผิดปกติ
• หายใจหอบเหนื่อย รู้สึกว่าหายใจได้ไม่สุดปอด
• เจ็บหน้าอกขณะไอหรือหายใจเข้าลึกๆ
• อ่อนเพลียผิดปกติ กินอาหารไม่ได้ หรือมีอาการซึมลงโดยเฉพาะในผู้สูงอายุ

วิธีรักษาและการดูแลตัวเองที่ถูกต้อง

เมื่อมาพบแพทย์ เราจะเริ่มจากการซักประวัติ ตรวจฟังเสียงปอด และอาจต้องเอกซเรย์ทรวงอกเพื่อดูความรุนแรงของรอยโรค

• หากเป็นเชื้อไวรัส: เน้นการรักษาตามอาการ เช่น ยาลดไข้ ยาแก้ไอ และพักผ่อนให้เพียงพอ รวมถึงการให้ยาต้านไวรัสหากอาการรุนแรงหรืออยู่ในกลุ่มเสี่ยง
• หากเป็นเชื้อแบคทีเรีย: แพทย์จะพิจารณาให้ยาปฏิชีวนะที่เหมาะสมกับเชื้อนั้นๆ ซึ่งคนไข้จำเป็นต้องกินยาให้ครบตามกำหนดแม้จะเริ่มรู้สึกดีขึ้นแล้วก็ตาม เพื่อป้องกันการดื้อยาและป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำ

เมื่อไหร่ที่ต้องรีบมาหาหมอทันที

อย่ารอให้ถึงวันที่หายใจไม่ออก หากคนไข้มีอาการหอบเหนื่อยรุนแรง ปากเขียวคล้ำ พูดเป็นประโยคไม่ได้ หรือไข้สูงไม่ลดลงแม้จะกินยาแล้ว ให้รีบมาพบแพทย์ที่ห้องฉุกเฉินทันที เพราะภาวะปอดอักเสบสามารถลุกลามได้รวดเร็ว โดยเฉพาะในเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน หรือโรคปอดเรื้อรังครับ