คุณแม่มือใหม่ต้องรู้: ป้องกันการแพร่เชื้อจากแม่สู่บุตรได้อย่างไรบ้าง

เข้าใจความกังวลใจของว่าที่คุณแม่เกี่ยวกับโรคติดต่อ

เวลาเจอคนไข้ที่ตั้งครรภ์มาปรึกษา หมอเข้าใจดีเลยว่าความกังวลใจอันดับหนึ่งคือความปลอดภัยของลูกน้อยในครรภ์ โดยเฉพาะเรื่องโรคติดต่อต่างๆ ที่เรามักได้ยินกันว่าสามารถถ่ายทอดไปสู่ลูกได้ การแพร่เชื้อจากแม่สู่บุตรในหญิงตั้งครรภ์ไม่ได้เป็นเรื่องที่น่ากลัวจนเกินควบคุม หากเรามีความเข้าใจที่ถูกต้องและเตรียมตัวมาเป็นอย่างดี

เชื้อโรคตัวไหนบ้างที่แอบแฝงและส่งต่อไปถึงลูกได้

การแพร่เชื้อส่วนใหญ่เกิดขึ้นได้ผ่านสามช่องทางหลัก คือช่วงที่อยู่ในครรภ์ผ่านทางรก ระหว่างการคลอดที่ลูกต้องสัมผัสกับเลือดหรือสารคัดหลั่งของแม่ และช่วงหลังคลอดผ่านทางการให้นมแม่ โรคที่หมออยากให้คุณแม่ระมัดระวังและตรวจคัดกรองตั้งแต่เนิ่นๆ ได้แก่

• เชื้อไวรัสตับอักเสบบี: เป็นโรคที่พบบ่อย ซึ่งสามารถป้องกันลูกได้หากฉีดวัคซีนและเซรุ่มให้ลูกทันทีหลังคลอด
• เชื้อเอชไอวี: ปัจจุบันวิทยาการก้าวหน้ามาก หากคุณแม่ฝากครรภ์สม่ำเสมอและได้รับยาต้านไวรัสอย่างต่อเนื่อง โอกาสที่ลูกจะติดเชื้อมีน้อยมากจนเกือบเป็นศูนย์
• โรคซิฟิลิส: โรคนี้ติดต่อผ่านทางรกได้โดยตรง ซึ่งส่งผลกระทบต่อพัฒนาการของทารกอย่างรุนแรง แต่โชคดีที่รักษาหายได้ด้วยยาปฏิชีวนะหากตรวจพบตั้งแต่ต้น
• กลุ่มเชื้อไวรัสอื่นๆ เช่น หัดเยอรมัน หรือไซโตเมกะโลไวรัส ซึ่งอาจส่งผลต่อการเจริญเติบโตของทารกได้เช่นกัน

ฝากครรภ์ให้เร็วและสม่ำเสมอคือหัวใจสำคัญ

หลายคนอาจคิดว่าค่อยไปตรวจตอนท้องแก่ก็ยังไม่สาย แต่ในทางการแพทย์ การฝากครรภ์ตั้งแต่ทราบว่าตั้งครรภ์เป็นสิ่งสำคัญที่สุด เพราะการตรวจเลือดคัดกรองตั้งแต่ไตรมาสแรกจะช่วยให้หมอวางแผนการดูแลได้อย่างรวดเร็ว หากตรวจพบเชื้อเราจะสามารถให้ยาเพื่อลดปริมาณเชื้อในกระแสเลือดแม่ ทำให้ความเสี่ยงที่เชื้อจะข้ามผ่านรกไปถึงลูกลดลงอย่างมาก

วิธีดูแลตัวเองเพื่อลดความเสี่ยงระหว่างตั้งครรภ์

นอกจากการตรวจตามนัดแล้ว คุณแม่สามารถป้องกันตัวเองได้ง่ายๆ ด้วยการรักษาความสะอาดและหลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยง:

• ระมัดระวังเรื่องอาหารและน้ำดื่ม: เลือกอาหารที่ปรุงสุก สะอาด เพื่อป้องกันการติดเชื้อผ่านทางเดินอาหารที่อาจส่งผลถึงลูก
• หลีกเลี่ยงพฤติกรรมเสี่ยง: งดการใช้เข็มร่วมกับผู้อื่น หรือพฤติกรรมที่อาจทำให้สัมผัสกับเลือดหรือสารคัดหลั่งที่มีความเสี่ยง
• รักษาสุขอนามัยส่วนตัว: ล้างมือบ่อยๆ และหลีกเลี่ยงการคลุกคลีกับผู้ป่วยที่มีอาการไข้หรือมีผื่นขึ้นตามตัว

เมื่อลูกคลอดออกมาแล้ว ต้องเตรียมตัวอย่างไรต่อ

หลังการคลอด คุณหมอเด็กจะเข้ามามีบทบาทสำคัญในการดูแลลูกน้อยต่อ ไม่ว่าจะเป็นการฉีดวัคซีนป้องกัน หรือการให้ภูมิคุ้มกันสำเร็จรูปในกรณีที่คุณแม่มีเชื้อไวรัสตับอักเสบบี การได้รับวัคซีนให้ตรงตามกำหนดเวลาจะช่วยสร้างเกราะป้องกันชั้นดีให้กับทารกในช่วงที่ระบบภูมิคุ้มกันของเขายังไม่แข็งแรงพอ

สรุปจากใจหมอถึงคุณแม่

การแพร่เชื้อจากแม่สู่บุตรในหญิงตั้งครรภ์ไม่ใช่เรื่องที่ต้องตื่นตระหนกจนเสียสุขภาพจิตครับ หมอแนะนำว่าขอเพียงคุณแม่ใส่ใจเรื่องการฝากครรภ์ ดูแลร่างกายให้แข็งแรง และปฏิบัติตามคำแนะนำของคุณหมออย่างเคร่งครัด ก็ถือเป็นการมอบของขวัญที่ดีที่สุดและความปลอดภัยให้แก่ลูกน้อยตั้งแต่เขายังอยู่ในท้องแล้วครับ