โรคโลนและโรคหิดบริเวณอวัยวะเพศ: สองปัญหาคันที่ไม่อยากให้เข้าใจผิด

คันยิบๆ ที่น้องชายหรือน้องสาว มาจากอะไรกันแน่

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาด้วยอาการคันตามขนร่มผ้า หลายคนมักจะเหมารวมว่าเกิดจากเชื้อราหรือความอับชื้นเพียงอย่างเดียว แต่ในทางปฏิบัติ หมอมักจะพบสาเหตุที่น่าตกใจกว่านั้นคือ โรคโลนและโรคหิดบริเวณอวัยวะเพศ ทั้งสองโรคนี้เป็นโรคที่ติดต่อได้จากการสัมผัสใกล้ชิดและทำให้เกิดอาการทรมานจนเสียบุคลิกได้เลย

รู้จักกับเจ้าตัวโลน ที่ชอบอาศัยอยู่ตามขน

โลนไม่ใช่เหาที่หัว แต่มันคือแมลงตัวจิ๋วที่มีขาเกี่ยวแน่นหนา เหมาะกับการยึดเกาะขนบริเวณหัวหน่าวหรือบริเวณที่มีขนดกหนา เมื่อมันย้ายที่อยู่มาเกาะที่ขนของเรา มันจะกัดเพื่อกินเลือดเป็นอาหาร ทำให้เกิดอาการคันอย่างรุนแรง โดยเฉพาะในเวลากลางคืน อาการคันนี้ไม่ได้มาจากตัวโลนโดยตรง แต่เกิดจากการแพ้น้ำลายของมันที่ปล่อยออกมาตอนกัด

หิดซ่อนตัวอยู่ใต้ผิวหนังได้อย่างไร

ต่างจากโลนตรงที่ตัวหิดมีขนาดเล็กมากจนมองด้วยตาเปล่าแทบไม่เห็น มันไม่ได้เกาะอยู่ตามขน แต่มันจะไชเข้าไปอยู่ใต้ชั้นผิวหนังเพื่อวางไข่และขยายพันธุ์ บริเวณที่หิดชอบไปอยู่คือตามซอกนิ้ว ข้อมือ หรือบริเวณอวัยวะเพศ ซึ่งรอยโรคของหิดจะทำให้เห็นเป็นตุ่มน้ำใสหรือตุ่มแดงเล็กๆ เรียงกันเป็นทางคดเคี้ยว และแน่นอนว่าอาการคันจะทวีความรุนแรงมากขึ้นเมื่อร่างกายอุ่นขึ้น เช่น ช่วงเวลานอนห่มผ้าในตอนกลางคืน

วิธีแยกแยะระหว่างสองโรคนี้ด้วยตัวเอง

การแยกโรคทำได้ยากหากไม่มีความชำนาญ แต่สามารถสังเกตเบื้องต้นได้ดังนี้

• ถ้าเป็นโลน: มักเห็นตัวแมลงเกาะอยู่ที่โคนขน หรือเห็นคราบจุดดำเล็กๆ ที่ติดอยู่ตามกางเกงใน ซึ่งจริงๆ คือมูลของตัวโลน
• ถ้าเป็นหิด: มักไม่เห็นตัว แต่มักจะมีตุ่มคันกระจายไปทั่วร่างกาย ไม่ใช่แค่บริเวณขนร่มผ้า และคนใกล้ชิดที่นอนด้วยกันมักจะมีอาการคันแบบเดียวกัน

หลักการรักษาง่ายๆ ที่ทำตามได้ไม่ยาก

หัวใจสำคัญของการรักษาไม่ใช่แค่การใช้ยา แต่คือความสะอาดและการจัดการสิ่งแวดล้อมรอบตัว

การใช้ยาทาเพื่อกำจัดตัวร้าย

หมอมักจะจ่ายยาทาประเภทโลชั่นหรือครีมฆ่าเชื้อปรสิตมาให้ทาให้ทั่วบริเวณที่คัน โดยเฉพาะบริเวณอวัยวะเพศและร่มผ้า การทายาต้องทาอย่างละเอียดตั้งแต่เอวลงไปจนถึงต้นขาตามคำแนะนำของแพทย์ และต้องทิ้งไว้ตามระยะเวลาที่กำหนดก่อนล้างออก

การจัดการเครื่องนอนและเสื้อผ้าให้ปลอดเชื้อ

เนื่องจากตัวโลนและตัวหิดสามารถมีชีวิตอยู่บนผ้าได้พักหนึ่ง ดังนั้นเสื้อผ้า ปลอกหมอน ผ้าปูที่นอน และผ้าเช็ดตัวที่ใช้ในช่วงสัปดาห์ก่อนหน้า ต้องนำไปซักในน้ำร้อนและตากแดดจัด หรืออบแห้งด้วยความร้อนสูง เพื่อตัดวงจรการแพร่เชื้อซ้ำ

คนใกล้ชิดต้องทำอย่างไรเมื่อเราติดโรค

โรคนี้ถือเป็นโรคติดต่อในครอบครัวและคู่รัก หากมีเพศสัมพันธ์กับใครในช่วงที่ผ่านมา คนกลุ่มนั้นต้องได้รับการรักษาพร้อมกัน แม้จะยังไม่มีอาการคันก็ตาม เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดวงจรการส่งต่อเชื้อไปมาไม่จบสิ้น

เมื่อไหร่ที่ต้องกลับมาพบแพทย์อีกครั้ง

หลังการรักษา หากผ่านไป 1-2 สัปดาห์แล้วยังมีอาการคันรุนแรง หรือพบตุ่มใหม่เกิดขึ้นเรื่อยๆ ไม่ควรซื้อยาทาซ้ำเอง เพราะอาจเป็นการระคายเคืองจากตัวยา หรือเป็นการติดเชื้อซ้ำจากสิ่งแวดล้อมที่ไม่สะอาดพอ ให้กลับมาปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินสถานการณ์ใหม่อีกครั้ง