ระวังให้ดี ภาวะเลือดออกเนื่องจากขาดวิตามินเค เรื่องใกล้ตัวที่หลายคนมองข้าม

ลูกน้อยหรือคนใกล้ตัวมีอาการฟกช้ำง่ายเกินไปหรือเปล่า?

เวลาที่เราเห็นรอยช้ำตามตัวโดยไม่รู้ว่าไปกระแทกอะไรมา หลายคนอาจจะคิดว่าเป็นเรื่องธรรมดา หรือคิดว่าผิวบอบบางง่าย แต่ในทางการแพทย์ อาการฟกช้ำที่เกิดขึ้นอย่างไร้สาเหตุ หรือมีเลือดออกแล้วหยุดยาก อาจเป็นสัญญาณเตือนภัยเงียบจากร่างกายว่าเรากำลังเผชิญกับภาวะเลือดออกเนื่องจากขาดวิตามินเคอยู่ ซึ่งเป็นเรื่องที่อันตรายกว่าที่คิดโดยเฉพาะในเด็กทารกแรกเกิด

วิตามินเคคืออะไร และทำไมร่างกายถึงขาดไม่ได้

หลายคนอาจจะคุ้นเคยกับวิตามินซีหรือวิตามินดี แต่วิตามินเค (Vitamin K) เป็นอีกหนึ่งฮีโร่เงียบๆ ที่ร่างกายขาดไม่ได้เลยครับ หน้าที่หลักของวิตามินตัวนี้คือการช่วยเรื่องการแข็งตัวของเลือด ลองนึกภาพเวลาที่เรามีแผล ร่างกายจะต้องสร้างสะเก็ดแผลขึ้นมาปิดกั้นไม่ให้เลือดไหลออกจนหมด วิตามินเคเปรียบเสมือนกุญแจสำคัญที่ไปกระตุ้นโปรตีนหลายตัวในตับให้ทำงานประสานกันเพื่อหยุดเลือด ถ้าเปรียบเลือดในร่างกายเป็นน้ำที่ต้องไหลผ่านท่อ วิตามินเคก็คือตัวอุดรอยรั่วชั้นดีนั่นเอง

ทำไมทารกแรกเกิดถึงเสี่ยงเกิดภาวะเลือดออกเนื่องจากขาดวิตามินเคมากที่สุด

ในกลุ่มผู้ใหญ่ เรามักจะได้วิตามินเคจากการกินอาหารจำพวกผักใบเขียว เช่น คะน้า ปวยเล้ง บรอกโคลี รวมถึงแบคทีเรียดีๆ ในลำไส้ของเราก็ช่วยสังเคราะห์ขึ้นมาได้เองส่วนหนึ่ง แต่สำหรับเด็กทารกแรกเกิด สถานการณ์จะแตกต่างออกไปอย่างสิ้นเชิง

• รกของแม่กันวิตามินเคไว้: วิตามินเคจากแม่ไม่ค่อยสามารถส่งผ่านรกไปยังลูกน้อยได้ดีนัก
• น้ำนมแม่มีปริมาณจำกัด: แม้ว่านมแม่จะมีประโยชน์สูงสุด แต่ในช่วงแรกเกิดปริมาณวิตามินเคยังค่อนข้างน้อย
• ลำไส้ยังไม่พร้อม: เบบี๋เพิ่งลืมตาดูโลก ระบบทางเดินอาหารยังไม่มีแบคทีเรียมาช่วยสร้างวิตามินเคด้วยตัวเอง

ด้วยเหตุผลเหล่านี้ โรงพยาบาลจึงมักจะฉีดวิตามินเคให้เด็กแรกเกิดทุกคนทันทีหลังคลอด ซึ่งไม่ใช่เรื่องน่ากลัวแต่เป็นการป้องกันภาวะเลือดออกในสมองที่อันตรายถึงชีวิตต่างหาก

สัญญาณเตือนภัยแบบไหนที่แปลว่าเลือดเริ่มไหลไม่หยุด

อาการของคนที่ร่างกายมีวิตามินเคต่ำเกินไป จะแสดงออกมาผ่านระบบการแข็งตัวของเลือดที่ผิดปกติ ลองสังเกตอาการเหล่านี้ดูครับว่ามีสิ่งผิดปกติเกิดขึ้นหรือไม่

• มีเลือดกำเดาไหลบ่อยครั้งโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน
• เลือดออกตามไรฟันเวลาแปรงฟัน ทั้งที่ดูแลช่องปากเป็นอย่างดี
• เกิดรอยฟกช้ำสีม่วงเข้มตามร่างกายได้ง่าย แม้จะโดนกระแทกเบาๆ
• มีเลือดปนมากับอุจจาระหรือปัสสาวะ อุจจาระมีสีดำสนิทผิดปกติ
• สำหรับผู้ใหญ่ที่มีแผลผ่าตัดหรือแผลสด เลือดจะไหลซึมอยู่นานและหยุดยากกว่าปกติ

เช็กความเสี่ยง ใครบ้างที่ต้องระวังภาวะนี้เป็นพิเศษ

นอกจากเด็กทารกแล้ว ภาวะเลือดออกเนื่องจากขาดวิตามินเคยังอาจเกิดขึ้นได้กับผู้ใหญ่ที่มีโรคประจำตัวบางกลุ่ม เช่น ผู้ที่มีปัญหาเรื่องตับอักเสบเรื้อรัง โรคลำไส้อักเสบเรื้อรังที่ทำให้ร่างกายดูดซึมไขมันได้ไม่ดี (เพราะวิตามินเคเป็นวิตามินที่ละลายในไขมัน) หรือผู้ที่ต้องกินยาปฏิชีวนะติดต่อกันเป็นเวลานานจนแบคทีเรียดีในลำไส้ถูกทำลายไปหมด

วิธีปรับพฤติกรรมและการกินเพื่อป้องกันการขาดวิตามินเค

สำหรับคนทั่วไป การป้องกันทำได้ง่ายมากด้วยการใส่ใจเรื่องอาหารการกินครับ เน้นกินผักใบเขียวเข้มให้หลากหลาย เช่น ตำลึง ผักบุ้ง ผักโขม กะหล่ำปลี และถั่วต่างๆ นอกจากนี้ควรดูแลสุขภาพลำไส้ให้แข็งแรงเพื่อส่งเสริมการดูดซึมสารอาหาร แต่หากใครมีโรคประจำตัวหรือกำลังกินยาละลายกล่มลิ่มเลือดอยู่ ควรปรึกษาแพทย์ประจำตัวก่อนจะปรับเปลี่ยนการกินอาหารเสริมใดๆ เพื่อความปลอดภัยสูงสุด