อัลตราซาวด์ช่องท้องและช่องคลอด ต่างกันอย่างไร และหมอใช้ตรวจอะไรบ้าง?

เวลาที่แนะนำให้คนไข้มาตรวจอัลตราซาวด์ หลายคนมักจะกังวลและสงสัยว่าการตรวจแต่ละแบบนั้นไม่เหมือนกันอย่างไร บางคนนึกภาพไม่ออกว่าทำไมหมอถึงเลือกตรวจทางหน้าท้องในบางเคส แต่บางเคสกลับต้องตรวจผ่านทางช่องคลอด วันนี้หมออยากมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่าย เหมือนเวลาที่เราคุยกันในห้องตรวจ เพื่อให้คลายความกังวลและรู้ทันสุขภาพของตัวเองมากขึ้นครับ

ตรวจอัลตราซาวด์ช่องท้อง: ส่องดูอวัยวะภายในผ่านหน้าจอ

การตรวจด้วยวิธีนี้คือการใช้หัวตรวจ (Transducer) วางลงบนผิวหนังบริเวณหน้าท้อง โดยจะมีการทานเจลใสเย็นๆ เพื่อช่วยให้คลื่นเสียงความถี่สูงเดินทางเข้าสู่ร่างกายได้ดีขึ้น คลื่นเสียงนี้จะสะท้อนกลับมาเป็นภาพอวัยวะภายในให้หมอเห็นบนจอภาพแบบเรียลไทม์

อัลตราซาวด์ช่องท้องส่วนบนดูอะไรบ้าง

ถ้าพูดถึงช่องท้องส่วนบน หมอจะใช้ตรวจตับ ถุงน้ำดี ตับอ่อน ม้าม และไต เพื่อดูว่ามีก้อนเนื้อ มีไขมันพอกตับ นิ่วในถุงน้ำดี หรือความผิดปกติอะไรซ่อนอยู่ไหม การตรวจส่วนนี้มักจะต้องงดน้ำและอาหารประมาณ 4-6 ชั่วโมงก่อนตรวจ เพื่อไม่ให้มีก๊าซและอาหารในกระเพาะมาบังภาพอัลตราซาวด์

อัลตราซาวด์ช่องท้องส่วนล่างและอุ้งเชิงกราน

ส่วนนี้จะเน้นดูอวัยวะในระบบทางเดินปัสสาวะและระบบสืบพันธุ์ เช่น กระเพาะปัสสาวะ มดลูก และรังไข่ ข้อสำคัญของการตรวจส่วนล่างคือ คนไข้จะต้องดื่มน้ำเปล่าเยอะๆ แล้วกลั้นปัสสาวะไว้ให้รู้สึกปวดมากๆ เพราะน้ำในกระเพาะปัสสาวะจะทำหน้าที่เหมือนหน้าต่างใส ช่วยดันลำไส้ให้พ้นทาง และทำให้หมอเห็นมดลูกกับรังไข่ได้ชัดเจนขึ้น

ตรวจอัลตราซาวด์ทางช่องคลอด: เจาะลึกอวัยวะภายในแบบใกล้ชิด

หลายคนพอได้ยินคำว่าอัลตราซาวด์ทางช่องคลอด (Transvaginal Ultrasound) ก็อาจจะรู้สึกเกร็งหรือกลัวเจ็บ แต่จริงๆ แล้วหัวตรวจจะมีลักษณะเรียวยาวและมีขนาดใกล้เคียงกับนิ้วมือเท่านั้นครับ หมอจะสวมถุงมืออนามัยและใส่เจลหล่อลื่น แล้วค่อยๆ สอดหัวตรวจเข้าไปในช่องคลอดลึกเพียงเล็กน้อย

เหตุผลที่หมอต้องเลือกใช้การตรวจวินิจฉัยด้วยอัลตราซาวด์วิธีนี้ เพราะหัวตรวจจะอยู่ใกล้กับมดลูกและรังไข่มาก ทำให้ได้ภาพที่คมชัดและละเอียดกว่าการตรวจทางหน้าท้องหลายเท่า เหมาะมากสำหรับการตรวจหาเนื้องอกมดลูก ติ่งเนื้อในโพรงมดลูก ถุงน้ำรังไข่ หรือภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ ซึ่งบางครั้งก้อนเล็กๆ หรือความผิดปกติที่ซ่อนอยู่ อาจมองไม่เห็นเลยหากตรวจผ่านทางหน้าท้องเพียงอย่างเดียว

เลือกตรวจแบบไหนดี ระหว่างทางหน้าท้องกับทางช่องคลอด

การตัดสินใจเลือกวิธีตรวจ หมอจะพิจารณาจากอาการของคนไข้เป็นหลักครับ

• ตรวจทางหน้าท้อง: เหมาะสำหรับการตรวจคัดกรองสุขภาพประจำปี ตรวจอวัยวะในช่องท้องส่วนบน หรือในกรณีของหญิงสาวที่ยังไม่เคยมีเพศสัมพันธ์
• ตรวจทางช่องคลอด: เหมาะสำหรับผู้ที่มีอาการปวดท้องน้อยเรื้อรัง ประจำเดือนมาผิดปกติ มีบุตรยาก หรือต้องการความแม่นยำสูงในการวินิจฉัยโรคทางนรีเวช

ทั้งสองวิธีนี้ไม่มีอันตราย ไม่มีการใช้รังสีเอกซเรย์ที่เป็นอันตรายต่อร่างกาย และใช้เวลาตรวจไม่นานเพียงแค่ 15 ถึง 20 นาทีเท่านั้น หากใครที่มีอาการผิดปกติเกี่ยวกับช่องท้องหรือรอบเดือน ลองปรึกษาแพทย์เพื่อรับคำแนะนำที่เหมาะสมได้เลยครับ