ภาวะขาดน้ำในเด็กเล็ก: เรื่องเล็กที่ไม่เล็ก ลูกน้อยกำลังส่งสัญญาณเตือนอะไรอยู่หรือเปล่า?

เวลาลูกน้อยป่วยแล้วมีอาการท้องเสีย อาเจียน หรือไข้สูง สิ่งที่หมอมักจะกังวลมากที่สุดไม่ใช่ตัวโรคโดยตรง แต่เป็นเรื่องของภาวะขาดน้ำ เพราะร่างกายของเด็กเล็กสูญเสียน้ำได้ง่ายและรวดเร็วกว่าผู้ใหญ่มาก หลายครั้งที่คุณพ่อคุณแม่พาลูกมาหาที่คลินิกด้วยอาการซึมลง ปากแห้ง หรือร้องไห้ไม่มีน้ำตา ซึ่งมักจะเป็นสัญญาณเตือนว่าร่างกายของเด็กเริ่มขาดน้ำเข้าแล้ว

ลูกน้อยสูญเสียน้ำได้ง่ายแค่ไหน ทำไมถึงต้องระวังเป็นพิเศษ

ร่างกายของเด็กเล็กประกอบด้วยน้ำเป็นสัดส่วนที่สูงมากเมื่อเทียบกับผู้ใหญ่ แถมระบบการทำงานของไตยังพัฒนา Pแถมยังขับเหงื่อและระบายความร้อนได้ดีกว่า ทำให้เวลาที่ลูกท้องเสีย อาเจียน หรือไม่ยอมกินนมและน้ำ ร่างกายจะดึงน้ำสำรองมาใช้จนหมดอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้ความดันโลหิตตกและอวัยวะภายในทำงานผิดปกติได้ในเวลาอันสั้น

สังเกตอย่างไรว่าลูกกำลังขาดน้ำ ดูจุดไหนบ้าง

คุณพ่อคุณแม่สามารถสังเกตอาการเบื้องต้นได้ด้วยตัวเองจากจุดสังเกตเหล่านี้

• ปัสสาวะหายหรือผ้าอ้อมแห้งนานเกิน 4 ถึง 6 ชั่วโมง: นี่คือสัญญาณเตือนที่ชัดเจนที่สุดว่าร่างกายเริ่มขาดน้ำ
• ปากแห้ง ลิ้นแห้ง และร้องไห้ไม่มีน้ำตา: เวลาที่ลูกร้องไห้แล้วไม่มีน้ำตาไหลออกมาเลย หรือริมฝีปากแห้งแตก
• กระหม่อมบุ๋มลงไป: สำหรับเด็กทารก ลองสังเกตบริเวณกระหม่อมด้านหน้า ถ้าบุ๋มลึกกว่าปกติแสดงว่าน้ำในร่างกายลดลงมาก
• ซึมลง งอแงผิดปกติ หรือปลอบไม่ค่อยหยุด: ลูกอาจไม่มีแรง เล่นน้อยลง หรือนอนซึมมากกว่าเดิม

วิธีแก้ปัญหาเบื้องต้น เมื่อลูกเริ่มมีอาการขาดน้ำน้อยๆ

ถ้าลูกยังมีสติและยังพอจิบน้ำได้ สิ่งสำคัญคือการชดเชยน้ำและเกลือแร่ที่สูญเสียไป

• จิบเกลือแร่สำหรับเด็ก (ORS): ให้จิบทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง เช่น ทุก 5 ถึง 10 นาที ห้ามให้ดื่มรวดเดียวเพราะอาจทำให้อาเจียนมากกว่าเดิม
• ดื่มนมแม่หรือนมเดิมต่อเนื่อง: สำหรับเด็กที่ยังดื่มนม ให้เพิ่มความถี่ในการให้นม
• หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูง: น้ำผลไม้กล่องหรือน้ำอัดลมจะทำให้ลำไส้ทำงานหนักขึ้นและท้องเสียแย่ลง

อาการแบบไหนที่แปลว่าอันตราย ต้องรีบพาลูกไปโรงพยาบาลทันที

หากลูกมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ไม่ควรปล่อยไว้เด็ดขาด ต้องพาไปพบแพทย์เพื่อรับน้ำเกลือทางหลอดเลือดดำทันที

• อาเจียนทุกอย่างที่กินเข้าไป แม้แต่น้ำเปล่าก็พุ่งออกมาหมด
• ซึมมาก ปลุกตื่นยาก หรือหมดสติ
• หายใจหอบลึก หรือชีพจรเต้นเร็วผิดปกติ
• ตัวลาย มือเท้าเย็น และผิวหนังเหี่ยวย่นไม่คืนตัวเวลามือหยิก

ดูแลลูกอย่างไรไม่ให้กลับมาเป็นซ้ำ

การป้องกันย่อมดีกว่าการรักษา เมื่อลูกเริ่มมีอาการท้องเสียหรือไข้สูงตั้งแต่เริ่มต้น ให้เริ่มจิบเกลือแร่ในปริมาณที่เหมาะสมทันที อย่ารอให้ลูกแสดงอาการขาดน้ำรุนแรง และหากไม่มั่นใจในอาการของลูก การพามาให้แพทย์ประเมินที่คลินิกหรือโรงพยาบาลย่อมปลอดภัยที่สุดสำหรับตัวเด็กเอง