ภาวะขาดน้ำในเด็กเล็ก: เรื่องเล็กที่คุณพ่อคุณแม่ห้ามมองข้ามเด็ดขาด

เวลาลูกน้อยป่วยด้วยอาการท้องเสียหรือไข้สูง สิ่งที่หมอมักจะกังวลมากที่สุดไม่ใช่ตัวโรคโดยตรง แต่คือภาวะแทรกซ้อนอย่างภาวะขาดน้ำในเด็กเล็กต่างหากครับ เพราะเด็กๆ ตัวเล็กนิดเดียว ร่างกายมีสัดส่วนของน้ำมากกว่าผู้ใหญ่ แถมยังสูญเสียน้ำและเกลือแร่ได้ง่ายและรวดเร็วกว่าที่เราคิดมากๆ การรู้เท่าทันและสังเกตอาการตั้งแต่เนิ่นๆ จึงช่วยชีวิตลูกน้อยจากอันตรายร้ายแรงได้

ทำไมลูกน้อยถึงเสี่ยงขาดน้ำเร็วกว่าผู้ใหญ่?

หลายคนอาจสงสัยว่าทำไมเด็กถึงเสี่ยงเรื่องนี้ได้ง่ายจัง สาเหตุหลักเป็นเพราะสัดส่วนน้ำในร่างกายของเด็กเล็กมีสูงถึงประมาณ 70 ถึง 80 เปอร์เซ็นต์ เมื่อเกิดอาการป่วย เช่น ท้องเสีย อาเจียน หรือมีไข้สูง น้ำในร่างกายจึงระเหยและถูกขับออกมาในปริมาณมากเทียบกับน้ำหนักตัว นอกจากนี้ระบบการทำงานของร่างกายเด็กยังปรับตัวได้ไม่ดีเท่าผู้ใหญ่ พอเสียน้ำปุ๊บ สมดุลในร่างกายก็รวนทันที ซึ่งน่ากลัวมากถ้าปล่อยไว้

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าลูกกำลังขาดน้ำ?

คุณพ่อคุณแม่มักจะถามหมอตลอดว่าจะเช็คยังไงดีว่าลูกขาดน้ำหรือยัง ลองสังเกตอาการเหล่านี้ดูครับ

• ปัสสาวะหายหรือผ้าอ้อมแห้งนานเกิน 4 ถึง 6 ชั่วโมง: ปกติเด็กเล็กควรฉี่บ่อย ถ้าฉี่น้อยลงหรือสีเข้มจัด แสดงว่าน้ำในร่างกายเริ่มเหลือน้อยแล้ว
• เวลา ร้องไห้ไม่มีน้ำตา: นี่คือสัญญาณคลาสสิกที่ชัดเจนมาก
• ปากแห้ง คอแห้ง ลิ้นแห้ง: ไม่มีน้ำลาย หรือเวลาจับริมฝีปากลูกดูแห้งผาก
• กระหม่อมบุ๋มลงไป: สำหรับเด็กทารก สังเกตตรงบริเวณกระหม่อมด้านบนจะยุบตัวลงกว่าปกติ
• ซึมลง งอแงผิดปกติ หรือดูอ่อนเพลีย: ไม่ค่อยเล่นเหมือนเคย

วิธีรับมือเบื้องต้นเมื่อลูกเริ่มมีอาการขาดน้ำ

ถ้าลูกเริ่มมีอาการท้องเสียหรืออเจียน แต่ยังรู้สึกตัวดี สิ่งแรกที่ต้องทำคือการชดเชยน้ำและเกลือแร่

• ให้จิบเกลือแร่ ORS บ่อยๆ: สำหรับเด็กเล็กให้ใช้เกลือแร่สำหรับเด็กโดยเฉพาะ ค่อยๆ ให้จิบทีละช้อนชาทุกๆ 5 ถึง 10 นาที ห้ามให้ดื่มรวดเดียวหมดขวดเพราะจะทำให้อาเจียนมากกว่าเดิม
• ยังให้นมแม่หรือนมเดิมต่อได้: หากน้องยังกินนมได้ ให้กินนมแม่หรือนมผงผสมเจือจางตามคำแนะนำ เพื่อช่วยประคับประคองสารอาหาร
• ห้ามให้น้ำเปล่าบริสุทธิ์ปริมาณมากๆ: การให้น้ำเปล่าอย่างเดียวโดยไม่มีเกลือแร่ทดแทน อาจทำให้เกลือแร่ในเลือดต่ำลงไปอีก ซึ่งอันตรายมาก

อาการแบบไหนที่ต้องพาไปหาหมอด่วนที่สุด?

หากดูแลที่บ้านแล้วลูกมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย อยร่นิ่งนอนใจเด็ดขาด ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันทีครับ

• ลูกซึมมาก ปลุกตื่นยาก หรือหมดสติ
• อาเจียนพุ่งทุกครั้งที่กินน้ำหรือกินนมเข้าไป
• ท้องเสียรุนแรง ถ่ายเป็นน้ำจำนวนมากตลอดเวลา
• ตัวลาย มือเท้าเย็น หรือหายใจหอบลึก
• กระหม่อมบุ๋มลึกมากและตาลึกโหล

การรักษาในโรงพยาบาลแพทย์อาจจะพิจารณาให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ เพื่อช่วยกู้ความสมดุลของร่างกายลูกน้อยให้กลับมาปลอดภัยอย่างรวดเร็วครับ