ลูกน้อยเสี่ยงภาวะขาดน้ำในเด็กเล็กหรือยัง? วิธีสังเกตอาการและดูแลให้ปลอดภัยจากคุณหมอ

ลูกท้องเสีย อ้วกบ่อย จนแม่กังวล: เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับภาวะขาดน้ำในเด็กเล็ก

เวลาที่ลูกตัวน้อยเกิดอาการท้องเสีย อาหารเป็นพิษ หรือไข้ขึ้นสูงจนอาเจียน สิ่งที่หมอเห็นคุณพ่อคุณแม่กังวลมากที่สุดคือกลัวลูกจะหมดแรงและร่างกายขาดน้ำ เพราะเด็กเล็กนั้นเสียน้ำในร่างกายได้ง่ายและเร็วกว่าผู้ใหญ่มาก แค่อาเจียนหรือถ่ายเหลวแค่ไม่กี่ครั้ง ก็อาจทำให้สมดุลน้ำในร่างกายรวนไปหมดแล้ว วันนี้หมอเลยอยากชวนมาทำความเข้าใจเรื่องภาวะขาดน้ำในเด็กเล็กกันแบบเคลียร์ชัด เข้าใจง่าย และรู้วิธีรับมือตั้งแต่เนิ่นๆ ครับ

ทำไมเด็กเล็กถึงเสี่ยงน้ำในร่างกายหมดเร็วกว่าผู้ใหญ่?

ร่างกายของเด็กเล็กประกอบด้วยน้ำในสัดส่วนที่สูงมาก มากกว่าผู้ใหญ่เสียอีก แถมระบบการทำงานของร่างกายยังปรับตัวได้ไม่เต็มที่ เมื่อเกิดอาการป่วยที่มีการสูญเสียน้ำ เช่น ท้องเสีย อาเจียน หรือไข้สูง น้ำและเกลือแร่จึงถูกขับออกจากร่างกายในปริมาณมากอย่างรวดเร็ว ประกอบกับเด็กยังช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ บอกความรู้สึกกระหายน้ำได้ไม่ดีนัก ถ้าปล่อยไว้ไม่รีบชดเชยน้ำ อาจอันตรายถึงขั้นความดันโลหิตต่ำและช็อกได้เลยทีเดียว

สังเกตอย่างไรดีว่าลูกเริ่มขาดน้ำแล้ว?

คุณพ่อคุณแม่สามารถเช็กอาการเบื้องต้นของลูกได้ง่ายๆ จากสัญญาณเตือนเหล่านี้:

• ปัสสาวะน้อยลงหรือผ้าอ้อมแห้งนานเกิน 4-6 ชั่วโมง: นี่คือสัญญาณเตือนที่ชัดเจนที่สุดว่าร่างกายเริ่มเก็บน้ำไว้
• ปากแห้ง คอแห้ง หรือเวลา ร้องไห้ไม่มีน้ำตา: สังเกตได้ง่ายเวลาลูกงอแง
• ซึมลง ไม่ร่าเริงเหมือนเคย: ดูอ่อนเพลีย แรงน้อยกว่าปกติ
• กระหม่อมบุ๋มลงไป: ในเด็กทารกที่ยังมีกระหม่อมหน้าอยู่ ถ้าเอามือลูบแล้วรู้สึกว่ายุบลงไปมากกว่าปกติ
• ตาโหลลึก: เบ้าตาลึกดูอิดโรย

วิธีปฐมพยาบาลเบื้องต้นเมื่อลูกเริ่มมีอาการ

ถ้ารู้สึกว่าลูกเริ่มมีอาการท้องเสียหรืออาเจียน แต่ยังไม่ถึงขั้นซึมมาก สิ่งสำคัญที่สุดคือการจิบน้ำเพื่อชดเชยส่วนที่เสียไปครับ

• จิบเกลือแร่สำหรับเด็ก (ORS): ให้ใช้ผงเกลือแร่ละลายน้ำตามอัตราส่วนที่กำหนด ห้ามผสมเจือจางหรือเข้มข้นเกินไป และห้ามใช้เกลือแร่สำหรับนักกีฬาเด็ดขาด เพราะมีน้ำตาลและเกลือแร่สูงเกินไปสำหรับเด็ก
• วิธีดื่ม: ให้ใช้ช้อนชาป้อนทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง เช่น ทุกๆ 5-10 นาที เพื่อไม่ให้กระเพาะอาหารระคายเคืองจนอาเจียนพุ่งออกมาอีก
• นมแม่ยังให้ต่อได้: สำหรับเด็กที่ยังกินนมแม่ ให้เข้าเต้าบ่อยๆ เพราะนอกจากจะได้น้ำแล้วยังได้ภูมิคุ้มกันด้วย

อาการแบบไหนที่แปลว่าต้องรีบพาไปหาหมอด่วน?

หากดูแลที่บ้านแล้วลูกยังมีอาการแย่ลง หรือเจออาการเหล่านี้ร่วมด้วย อยร่ารอช้า รีบพามาพบแพทย์ที่โรงพยาบาลทันทีครับ

• อาเจียนพุ่งทุกครั้งที่ดื่มน้ำหรือกินอะไรเข้าไป
• ซึมมาก ปลุกตื่นยาก หรือหมดสติ
• หายใจหอบลึก หรือหายใจเร็วกว่าปกติ
• มีไข้สูงร่วมกับอาการท้องเสียและอาเจียนรุนแรง
• อาการขาดน้ำเข้าขั้นรุนแรง เช่น ร้องไห้ไม่มีน้ำตาเลย ปัสสาวะไม่ 12 ชั่วโมง

วิธีรักษาเมื่อมาถึงมือแพทย์

เมื่อคุณพ่อคุณแม่พาลูกมาที่โรงพยาบาล คุณหมอจะประเมินระดับความรุนแรงของการขาดน้ำ ถ้ายังขาดน้ำไม่มาก แพทย์อาจให้จิบเกลือแร่ต่อหน้าบุคลากรทางการแพทย์เพื่อดูอาการ แต่ถ้าเด็กขาดน้ำรุนแรง ซึมมาก หรืออาเจียนจนกินอะไรไม่ได้เลย มีความจำเป็นต้องให้น้ำเกลือทางหลอดเลือดดำเพื่อปรับสมดุลเกลือแร่ในร่างกายให้กลับสู่ภาวะปกติอย่างรวดเร็วและปลอดภัยครับ