เลิกบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้าอย่างไรให้สำเร็จ: เมื่อความเข้าใจผิดทำให้เลิกยากกว่าที่คิด

หลายคนที่เดินเข้ามาปรึกษาหมอในห้องตรวจเรื่องการเลิกบุหรี่ มักจะเริ่มต้นด้วยประโยคที่ว่า หมอครับ ผมพยายามมาหลายครั้งแล้ว แต่ก็กลับไปสูบใหม่อีกทุกที บางคนเปลี่ยนจากบุหรี่มวนมาเป็นบุหรี่ไฟฟ้าเพราะคิดว่าปลอดภัยกว่า สุดท้ายก็กลายเป็นติดทั้งสองอย่างพร้อมกัน ความจริงแล้วเบื้องหลังการเสพติดนี้มีกลไกทางวิทยาศาสตร์ที่ซับซ้อนกว่าแค่เรื่องของความตั้งใจ

บุหรี่มวนกับบุหรี่ไฟฟ้า: ต่างกันแค่ควันหรืออันตรายที่ซ่อนอยู่

เวลาที่เราพูดถึงปัญหาการสูบบุหรี่และการใช้บุหรี่ไฟฟ้า คนส่วนใหญ่มักเข้าใจว่าบุหรี่ไฟฟ้าไม่มีสารทาร์หรือน้ำมันดิน จึงน่าจะปลอดภัยต่อปอดมากกว่า แต่ในความเป็นจริง ไอระเหยจากบุหรี่ไฟฟ้านั้นเต็มไปด้วยสารเคมีอนุภาคขนาดเล็ก ที่สามารถซึมเข้าสู่กระแสเลือดและทำลายเนื้อเยื่อปอดได้ลึกไม่แพ้กัน นอกจากนี้ ปริมาณนิโคตินในบุหรี่ไฟฟ้าหลายรุ่นยังเข้มข้นสูงมาก ทำให้สมองได้รับสารเสพติดนี้ในปริมาณที่มากกว่าและรวดเร็วกว่าเดิมเสียอีก

ทำไมสมองถึงสั่งให้เราอยากสูบอยู่ตลอดเวลา

ทุกครั้งที่เราสูดควันหรือไอระเหยเข้าไป นิโคตินจะใช้เวลาเพียงไม่กี่วินาทีในการเดินทางไปถึงสมอง และกระตุ้นให้หลั่งสารความสุขที่ชื่อว่าโดปามีนออกมา ทำให้เรารู้สึกผ่อนคลายหายเครียดชั่วขณะ แต่ปัญหาคือเมื่อฤทธิ์ของนิโคตินหมดลง ระดับสารโดปามีนจะดิ่งลงอย่างรวดเร็ว ทำให้สมองส่งสัญญาณเตือนด้วยอาการหงุดหงิด กระสับกระส่าย และมือไม้สั่น วงจรนี้เองที่ทำให้เราต้องหยิบขึ้นมาสูบซ้ำๆ เพื่อรักษาระดับสารเคมีในสมองให้เป็นปกติ

อาการถอนนิโคตินที่ต้องเจอในช่วงแรก

ช่วงสัปดาห์แรกของการเลิกบุหรี่ถือเป็นช่วงที่ยากที่สุด เพราะร่างกายต้องปรับตัวกับการไม่มีนิโคติน อาการที่มักจะเกิดขึ้นบ่อยมีดังนี้

• หงุดหงิดง่ายและอารมณ์แปรปรวน: สมองกำลังเรียกร้องสารโดปามีนที่เคยได้รับเป็นประจำ
• ไม่มีสมาธิและมึนงง: การทำงานของคลื่นสมองเปลี่ยนแปลงชั่วคราว
• อยากอาหารมากขึ้น: หลายคนใช้วิธีเคี้ยวของกินเล่นเพื่อแก้เบื่อมือและปาก
• นอนไม่หลับหรือฝันร้าย: ระบบประสาทอัตโนมัติกำลังปรับสมดุลใหม่

วิธีเลิกบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้าแบบหมอแนะนำ

การหักดิบอาจใช้ได้ผลกับบางคน แต่สำหรับคนที่ติดมาเป็นเวลานาน การเตรียมตัวที่ดีและการใช้ตัวช่วยทางการแพทย์จะเพิ่มโอกาสสำเร็จได้มากกว่า หมอมักจะแนะนำให้ประเมินระดับการติดก่อน เพื่อเลือกใช้แนวทางที่เหมาะสม เช่น การใช้นิโคตินทดแทนเพื่อค่อยๆ ลดปริมาณลง หรือการใช้ยาเม็ดบางประเภทที่ช่วยลดความอยากในสมองลงโดยไม่มีส่วนผสมของนิโคติน

วิธีรับมือเมื่อความอยากสูบกำเริบกะทันหัน

ความอยากมักจะมาเป็นระลอก คล้ายคลื่นทะเลที่ซัดเข้ามาแล้วก็ผ่านไป โดยทั่วไปจะใช้เวลาเพียง 3 ถึง 5 นาทีเท่านั้น วิธีการเอาชนะในช่วงเวลานั้นคือการเบี่ยงเบนความสนใจ

• ดื่มน้ำเปล่าแก้วใหญ่ให้หมดทันทีเพื่อล้างรสชาติในปาก
• หายใจเข้าลึกๆ ทางจมูกและผ่อนออกทางปากช้าๆ สักห้าครั้ง
• ลุกขึ้นเปลี่ยนอิริยาบทหรือเดินไปทำกิจกรรมอื่นทันที
• เคี้ยวหมากฝรั่งหรืออมลูกอมปราศจากน้ำตาลเพื่อแก้ขัด

การเอาชนะการเสพติดไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ก็เป็นไปได้หากเราเข้าใจกลไกของร่างกายและเตรียมตัวรับมืออย่างถูกวิธี หากใครกำลังเผชิญปัญหานี้อยู่ อย่าลังเลที่จะเข้ามาพูดคุยปรึกษากับบุคลากรทางการแพทย์ เพราะเรามีตัวช่วยและพร้อมเดินทางร่วมกับคุณไปจนถึงวันที่เลิกได้สำเร็จอย่างถาวร