น้ำหนักหายฮวบโดยไม่ตั้งใจ เรื่องใกล้ตัวที่ห้ามมองข้าม

ทำไมน้ำหนักตัวถึงลดลงอย่างรวดเร็วโดยไม่ทราบสาเหตุ

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาด้วยสีหน้ากังวลว่า ช่วงนี้กินข้าวได้น้อย หรือบางคนบอกว่ากินปกติแต่ทำไมน้ำหนักตัวถึงลดลงอย่างรวดเร็ว ทั้งที่ไม่ได้ตั้งใจลดความอ้วนเลย ความเปลี่ยนแปลงนี้ถือเป็นสัญญาณเตือนที่ร่างกายกำลังส่งเสียงบอกเราว่า ภาวะการขาดสารอาหารและน้ำหนักตัวลดลงอย่างรวดเร็วอาจกำลังเกิดขึ้น ซึ่งหากปล่อยไว้เรื้อรังอาจส่งผลกระทบต่อระบบการทำงานของอวัยวะภายในได้

สาเหตุที่ร่างกายรับสารอาหารไม่เพียงพอ

ร่างกายคนเราเปรียบเสมือนเครื่องจักรที่ต้องการเชื้อเพลิง หากระบบการดูดซึมมีปัญหา หรือการได้รับสารอาหารไม่ครบถ้วนต่อเนื่อง น้ำหนักตัวจะเริ่มลดลงอย่างเห็นได้ชัด โดยมีปัจจัยหลักๆ ดังนี้

• ระบบการเผาผลาญผิดปกติ เช่น ภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานเกิน ซึ่งจะดึงพลังงานไปใช้มากกว่าปกติจนน้ำหนักลดฮวบ
• ปัญหาสุขภาพในช่องปากหรือระบบทางเดินอาหาร ทำให้กินอาหารได้น้อยลง หรือดูดซึมสารอาหารไปใช้ไม่ได้
• โรคเรื้อรังที่ซ่อนอยู่ เช่น โรคเบาหวานที่ควบคุมไม่ได้ หรือภาวะติดเชื้อบางชนิดที่ร่างกายต้องใช้พลังงานสูงขึ้นในการต่อสู้กับโรค
• ความเครียดหรือภาวะซึมเศร้า ที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อความอยากอาหาร

สัญญาณเตือนที่บอกว่าร่างกายเริ่มขาดสารอาหาร

เราไม่ควรดูแค่ตัวเลขบนตราชั่งเท่านั้น แต่ให้สังเกตอาการร่วมที่ปรากฏชัดเจน เพื่อประเมินความรุนแรงของภาวะการขาดสารอาหารและน้ำหนักตัวลดลงอย่างรวดเร็ว ได้แก่

• มีอาการอ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย ไม่สดชื่นเหมือนเคย
• ผมร่วง ผิวแห้งกร้าน หรือเล็บเปราะหักง่าย
• กล้ามเนื้อเริ่มลีบลง แขนขาไม่มีแรงเหมือนก่อน
• มีอาการหน้ามืดบ่อยครั้ง โดยเฉพาะตอนเปลี่ยนท่าทาง
• อารมณ์แปรปรวน หงุดหงิดง่าย หรือไม่มีสมาธิ

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาหมอทันที

น้ำหนักตัวที่ลดลงอย่างรวดเร็วโดยหาสาเหตุไม่ได้ ไม่ใช่เรื่องเล่นๆ ที่ควรปล่อยผ่าน หากพบว่าน้ำหนักลดลงเกิน 5 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตัวเดิมภายในระยะเวลา 3-6 เดือน โดยไม่ได้คุมอาหารหรือออกกำลังกายหนักขึ้น ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจเลือดหรือวินิจฉัยหาสาเหตุที่แท้จริง เพราะบางครั้งอาจเป็นสัญญาณเริ่มต้นของโรคซ่อนเร้นที่ต้องรักษาตั้งแต่เนิ่นๆ ก่อนที่จะร่างกายจะทรุดโทรมไปมากกว่านี้

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นก่อนถึงมือหมอ

หากอาการยังไม่ถึงขั้นวิกฤต หมอแนะนำให้ลองปรับพฤติกรรมการกินเป็นการเพิ่มพลังงานและสารอาหารให้เข้มข้นขึ้นในปริมาณที่พอเหมาะ ดังนี้

• แบ่งมื้ออาหารเป็นมื้อเล็กๆ แต่กินบ่อยขึ้น แทนการกินมื้อใหญ่ที่ทำให้รู้สึกแน่นท้อง
• เน้นอาหารกลุ่มโปรตีนคุณภาพดี เช่น เนื้อปลา ไข่ ถั่ว และผลิตภัณฑ์จากนม เพื่อซ่อมแซมกล้ามเนื้อที่สูญเสียไป
• เลือกทานอาหารที่ให้พลังงานสูงและมีสารอาหารครบถ้วน แทนขนมหวานที่ให้เพียงพลังงานแต่ไม่มีคุณค่าทางโภชนาการ
• ดื่มน้ำให้เพียงพอและบันทึกปริมาณอาหารที่กินในแต่ละวัน เพื่อให้ข้อมูลกับแพทย์ได้ชัดเจนเมื่อต้องมาตรวจวินิจฉัย