หลายครั้งเวลาคนไข้เดินเข้ามาตรวจสุขภาพที่ห้องตรวจ แล้วหมอวัดความดันโลหิตออกมาได้ตัวเลขสูงปรี๊ด สิ่งแรกที่มักจะได้ยินบ่อยๆ คือคำถามด้วยความแปลกใจว่า หมอครับ/ค่ะ ทำไมช่วงนี้ความดันขึ้นสูงจัง ทั้งๆ ที่ตัวผม/ฉันเองก็ไม่ได้รู้สึกเหนื่อย เวียนหัว หรือผิดปกติอะไรเลย
นี่แหละคือสาเหตุที่หมออยากชวนทุกคนมาทำความรู้จักกับ โรคความดันโลหิตสูง กันให้มากขึ้น เพราะโรคนี้ได้ฉายาว่าเป็นฆาตกรเงียบ ความน่ากลัวของมันคือการค่อยๆ สร้างความเสียหายให้กับหลอดเลือดและอวัยวะภายในของเราไปเรื่อยๆ โดยที่เจ้าตัวแทบไม่รู้ตัวเลยว่ามีความผิดปกติซ่อนอยู่ จนกระทั่งวันที่เกิดโรคแทรกซ้อนรุนแรงขึ้นมาแล้วนั่นเอง
ตัวเลขแค่ไหนถึงเรียกว่าเป็นโรคความดันโลหิตสูง
เวลาที่เราวัดความดัน หมอจะดูตัวเลขสองค่าเสมอ ตัวเลขด้านบนคือความดันขณะที่หัวใจบีบตัว ส่วนตัวเลขด้านล่างคือความดันขณะที่หัวใจคลายตัว สำหรับเกณฑ์มาตรฐานที่ใช้บอกว่าใครเข้าข่ายเป็นโรคนี้แล้ว คือค่าความดันโลหิตที่วัดได้ตั้งแต่ 140/90 มิลลิเมตรปรอทขึ้นไป
ถ้าใครวัดที่บ้านแล้วเจอตัวเลขป้วนเปี้ยนแถวนี้บ่อยๆ หมอแนะนำว่ายังไม่ต้องตกใจจนเกินเหตุ แต่ควรเริ่มบันทึกค่าความดันเก็บไว้เป็นประจำ เพราะความดันโลหิตของคนเราขึ้นๆ ลงๆ ได้ตามอารมณ์ ความเครียด หรือการทำกิจกรรม แต่ถ้าวัดซ้ำแล้วยังสูงเกินเกณฑ์อยู่เรื่อยๆ นั่นแปลว่าร่างกายกำลังส่งสัญญาณเตือนแล้ว
ทำไมอยู่ดีๆ ความดันถึงพุ่งสูงขึ้น
ส่วนใหญ่แล้วกว่าร้อยละเก้าสิบของผู้ป่วย โรคความดันโลหิตสูง จะหา Guille หรือสาเหตุที่แน่ชัดไม่ได้ เรียกว่าเป็นชนิดปฐมภูมิ ซึ่งมักจะเกี่ยวข้องกับพันธุกรรม อายุที่มากขึ้น และวิถีชีวิตการใช้ชีวิตประจำวันของเราเป็นหลัก เช่น การกินอาหารรสเค็มจัด น้ำหนักตัวเกิน หรือการขาดการออกกำลังกาย
ส่วนอีกกลุ่มคือน้อยกว่าร้อยละสิบ ซึ่งเกิดจากโรคประจำตัวบางอย่างแอบแฝงอยู่ เช่น โรคไตเรื้อรัง ความผิดปกติของต่อมไร้ท่อ หรือภาวะหยุดหายใจขณะหลับ กลุ่มนี้หากรักษาโรคต้นเหตุหาย ความดันก็จะกลับมาเป็นปกติได้
วิธีปรับพฤติกรรมเพื่อคุมความดันให้อยู่หมัด
ข่าวดีคือ โรคความดันโลหิตสูง สามารถควบคุมให้กลับมาอยู่ในเกณฑ์ปกติได้ หรืออย่างน้อยก็ช่วยลดความเสี่ยงจากโรคร้ายแรงอื่นๆ ได้มาก หากเรายอมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในชีวิตประจำวันอย่างจริงจัง
- ลดการกินเค็มและโซเดียม: เลิกนิสัยเติมน้ำปลา ซดน้ำซุปจนหมดชาม หรือกินอาหารหมักดอง เพราะโซเดียมคือตัวการสำคัญที่ทำให้หลอดเลือดกักเก็บน้ำและดันความดันให้สูงขึ้น
- ขยับร่างกายให้สม่ำเสมอ: การออกกำลังกายแบบแอโรบิก เช่น การเดินเร็ว วิ่งเหยาะๆ หรือปั่นจักรยาน ครั้งละสามสิบนาที สัปดาห์ละส้าายวัน จะช่วยให้หลอดเลือดมีความยืดหยุ่นและช่วยลดความดันได้ดีมาก
- ควบคุมน้ำหนักตัว: น้ำหนักที่เกินเกณฑ์ทำให้หัวใจต้องทำงานหนักขึ้นในการสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงร่างกาย การลดน้ำหนักลงเพียงเล็กน้อยก็ช่วยลดความดันได้มหาศาล
- จัดการความเครียดในแต่ละวัน: ความเครียดเรื้อรังทำให้ร่างกายหลั่งฮอร์โมนที่กระตุ้นให้หัวใจเต้นเร็วและหลอดเลือดหดตัว การหาเวลาพักผ่อน นั่งสมาธิ หรือทำกิจกรรมที่ชอบจึงช่วยชีวิตคุณได้
เมื่อไหร่ที่ต้องพึ่งพายาจากแพทย์
หลายคนมีความเชื่อว่า ถ้าเริ่มกินยาลดความดันแล้วจะต้องกินไปตลอดชีวิตจนไม่อยากเริ่มกิน ความจริงก็คือ หากเราปรับเปลี่ยนพฤติกรรมแล้วความดันยังไม่ยอมลดลงจนอยู่ในเกณฑ์ที่ปลอดภัย การปล่อยให้ความดันสูงเรื้อรังจะไปทำลายไต สมอง และหัวใจ ซึ่งอันตรายกว่าการกินยาหลายเท่าตัวนัก
หน้าที่ของยาลดความดันคือการช่วยปกป้องอวัยวะสำคัญเหล่านี้ไม่ให้พังก่อนเวลาอันควร การใช้ยาจึงเปรียบเสมือนตัวช่วยเสริมทัพควบคู่ไปกับการดูแลตัวเอง ไม่ใช่เรื่องน่ากลัวอย่างที่คิด
สุดท้ายนี้ หมออยากฝากไว้ว่า โรคความดันโลหิตสูง เป็นเรื่องใกล้ตัวที่พวกเราทุกคนป้องกันและดูแลตัวเองได้ เริ่มต้นง่ายๆ แค่แบ่งเวลามาตรวจเช็กรักษาความดันของตัวเองเป็นประจำ เพื่อความปลอดภัยและสุขภาพที่แข็งแรงในระยะยาว
