โรคความดันโลหิตสูง ภัยเงียบที่ไม่มีเสียงเตือน

หลายครั้งเวลาที่คนไข้เดินเข้ามาตรวจสุขภาพประจำปีในห้องตรวจ แล้วหมอวัดความดันโลหิตให้ ปรากฏว่าตัวเลขขึ้นสูงปรี๊ดโดยที่เจ้าตัวไม่รู้ตัวมาก่อนเลย หลายคนมักจะงดงามอุทานว่า หมอครับ ผมไม่มีอาการอะไรเลยนะ ทำไมความดันถึงสูงได้ขนาดนี้ นี่แหละครับคือความน่ากลัวของโรคความดันโลหิตสูงที่เรามักจะเปรียบเทียบว่าเป็นฆาตกรเงียบ เพราะมันแอบกัดกินหลอดเลือดในร่างกายของเราไปเรื่อยๆ โดยแทบไม่เคยส่งสัญญาณเตือนภัยที่ชัดเจนเลย

ความดันโลหิตสูงคืออะไร และตัวเลขสองตัวบอกอะไรเราบ้าง

เวลาที่เราวัดความดัน หมอจะบอกตัวเลขออกมาเป็นสองค่า เช่น 120 บน 80 ล่าง หลายคนสงสัยว่าตัวเลขเหล่านี้หมายถึงอะไร ค่าตัวบนคือแรงดันเลือดขณะที่หัวใจกำลังบีบตัวเพื่อสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงทั่วร่างกาย ส่วนค่าตัวล่างคือแรงดันเลือดขณะที่หัวใจกำลังคลายตัวเพื่อพักผ่อน หากตัวเลขเหล่านี้สูงเกินเกณฑ์มาตรฐานต่อเนื่องกันเป็นประจำ หลอดเลือดทั่วร่างจะต้องทำงานหนักภายใต้แรงดันที่สูงผิดปกติ เปรียบเสมือนยางรถยนต์ที่ถูกสูบลมจนตึงเปรี๊ยะ นานวันเข้าผนังหลอดเลือดก็จะเริ่มหนาตัว แข็งกระด้าง และเสื่อมสภาพเร็วกว่าปกติ

สัญญาณเตือนเล็กๆ น้อยๆ ที่ร่างกายพยายามบอกเรา

ถึงแม้โรคนี้จะไม่มีอาการเด่นชัด แต่ในบางคนที่มีความดันสูงมากๆ อาจจะมีอาการเตือนบางอย่างที่เผลอคิดว่าเป็นแค่เรื่องพักผ่อนไม่พอ เช่น:

• อาการมึนงงหรือปวดศีรษะตุๆ บริเวณท้ายทอย โดยเฉพาะช่วงตื่นนอนตอนเช้า
• รู้สึกวิงเวียนคล้ายจะเป็นลมเวลาลุกขึ้นเร็วๆ
• เหนื่อยง่ายผิดปกติเวลาออกแรง
• ตามัวชั่วขณะ หรือใจสั่น

หากใครเริ่มมีอาการเหล่านี้บ่อยๆ หมอแนะนำว่าอย่าชะล่าใจ ควรหาเวลาไปวัดความดันอย่างสม่ำเสมอ

ปล่อยไว้ไม่รักษา อันตรายถึงชีวิตและอวัยวะพัง

การที่ปล่อยให้ความดันสูงเรื้อรังโดยไม่ยอมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมหรือกินยาอย่างถูกต้อง จะส่งผลกระทบโดยตรงต่ออวัยวะสำคัญทั่วร่างกาย หลอดเลือดสมองที่ต้องรับแรงดันสูงอาจจะตีบตันหรือแตกกลายเป็นอัมพฤกษ์อัมพาตได้ หัวใจที่ต้องบีบตัวสู้กับแรงดันนานเข้าก็จะโตและล้มเหลวกลายเป็นโรคหัวใจวาย นอกจากนี้ ไตซึ่งทำหน้าที่กรองของเสียก็พังตามไปด้วยเพราะเส้นเลือดฝอยในไตถูกทำลาย จนอาจถึงขั้นต้องฟอกไตล้างไตไปตลอดชีวิต

ปรับพฤติกรรมอย่างไรให้ความดันลดลงได้แบบยั่งยืน

ข่าวดีคือความดันโลหิตสูงสามารถควบคุมได้ด้วยการปรับวิถีชีวิตประจำวัน ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญที่สุดในการรักษา:

• ลดเค็มและโซเดียมในอาหาร: อาหารรสจัด ขนมกรุบกรอบ บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป และอาหารหมักดอง คือตัวการสำคัญที่ทำให้ความดันพุ่งสูง
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ: การเดินเร็ว วิ่งเหยาะๆ หรือปั่นจักรยานครั้งละ 30 นาที สัปดาห์ละ 4-5 วัน จะช่วยให้หลอดเลือดมีความยืดหยุ่นและลดความดันลงได้ดีมาก
• ควบคุมน้ำหนักตัว: น้ำหนักที่เกิน 1 กิโลกรัม หมายถึงภาระที่เพิ่มขึ้นของหัวใจในการสูบฉีดเลือด
• จัดการความเครียด: ฮอร์โมนจากความเครียดทำให้หลอดเลือดหดตัวและดันความดันให้สูงขึ้น การนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอจึงช่วยได้มาก

เมื่อไหร่ที่หมอจะพิจารณาให้กินยาลดความดัน

คนไข้หลายคนกลัวการกินยาลดความดัน เพราะกลัวว่าจะต้องกินไปตลอดชีวิตและกลัวยาไปทำลายไต ความจริงคือ หมอจะพิจารณาจ่ายยาให้ก็ต่อเมื่อปรับพฤติกรรมแล้วความดันยังไม่ลดลง หรือกรณีที่วัดค่าความดันสูงอยู่ในเกณฑ์อันตรายตั้งแต่วันแรก การกินยาในปริมาณที่เหมาะสมภายใต้การดูแลของแพทย์ เปรียบเสมือนเกราะป้องกันไม่ให้หลอดเลือดเสียหาย และยาไม่ได้ทำลายไตอย่างที่เข้าใจ แต่กลับช่วยปกป้องไตจากการถูกทำลายด้วยความดันสูงต่างหาก