เช็กออกซิเจนในเลือดก่อนและหลังพ่นยาดูดเสมหะ: ทำไมหมอถึงย้ำนักหนา?

เวลาที่คนในครอบครัวป่วยด้วยโรคระบบทางเดินหายใจ มีเสมหะเหนียวข้นจนหายใจไม่ออก การพ่นยาขยายหลอดลมและการดูดเสมหะถือเป็นขั้นตอนสำคัญที่ช่วยชีวิตและคืนความสบายตัวให้ผู้ป่วยได้มาก แต่ในฐานะหมอ สิ่งหนึ่งที่ผมมักจะเน้นย้ำกับทีมพยาบาลและญาติผู้ป่วยเสมอคือ การตรวจวัดปริมาณออกซิเจนในเลือด ทั้งก่อนและหลังทำหัตถการนี้ครับ

เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้วตัวจิ๋ว กับหน้าที่สำคัญเกินตัว

หลายคนอาจสงสัยว่า เจ้าเครื่องหนีบปลายนิ้วชิ้นเล็กๆ ที่เรียกว่าพัลส์ออกซิมิเตอร์ (Pulse Oximeter) มีความสำคัญขนาดไหน ทำไมเวลาพ่นยาหรือดูดเสมหะทีไรต้องคอยเอามาหนีบอยู่เรื่อย ความจริงแล้วตัวเลขบนหน้าจอที่แสดงค่าความอิ่มตัวของออกซิเจนในเลือดหรือค่า SpO2 เปรียบเสมือนหน้าปัดเตือนภัยของร่างกายครับ

หากค่าออกซิเจนตกลงต่ำกว่าเกณฑ์ปกติ แปลว่าปอดเริ่มแลกเปลี่ยนก๊าซได้ไม่ดีพอ เซลล์ต่างๆ ในร่างกายกำลังขาดอากาศ การเช็กค่านี้อย่างสม่ำเสมอจึงช่วยให้เราประเมินสถานการณ์ได้ทันทีว่าผู้ป่วยกำลังแย่ลง หรือตอบสนองต่อการรักษาดีแค่ไหน

ตรวจเช็กก่อนพ่นยาและดูดเสมหะ: ส่องดูสถานการณ์ตั้งต้น

ก่อนที่เราจะเริ่มพ่นยาขยายหลอดลมหรือทำการดูดเสมหะ การวัดค่าความอิ่มตัวของออกซิเจนในเลือดคือการเช็กสถานะความพร้อมของผู้ป่วยในขณะนั้นครับ

ถ้าตัวเลขก่อนทำอยู่ในเกณฑ์ที่ต่ำ เช่น ต่ำกว่าร้อยละ 95 หรือต่ำกว่ามาตรฐานเดิมของผู้ป่วยโรคเรื้อรัง นั่นแปลว่าทางเดินหายใจน่าจะแคบลงจากเสมหะหรืออาการหอบเกร็ง ทีมแพทย์จะได้เตรียมความพร้อมในการช่วยเหลืออย่างทันท่วงที นอกจากนี้ยังเป็นตัวเลขฐาน (Baseline) ไว้เปรียบเทียบผลลัพธ์หลังทำด้วยว่า วิธีการที่เราใช้นั้นได้ผลดีจริงหรือเปล่า

เช็กซ้ำหลังพ่นยาและดูดเสมหะ: ประเมินผลลัพธ์แบบเรียลไทม์

พอพ่นยาเสร็จและเคลียร์เสมหะออกจากทางเดินหายใจเรียบร้อยแล้ว ขั้นตอนถัดมาที่ขาดไม่ได้เลยคือการวัดค่าออกซิเจนซ้ำอีกครั้งครับ ช่วงเวลานี้แหละครับที่เราจะได้รู้กันว่าการรักษาเมื่อครู่ได้ผลแค่ไหน

• ถ้าตัวเลขขยับสูงขึ้น: แปลว่าหลอดลมขยายตัวดีขึ้น เสมหะที่เคยอุดกั้นถูกกำจัดออกไป ทำให้ปอดกลับมาแลกเปลี่ยนออกซิเจนได้เต็มที่อีกครั้ง ผู้ป่วยมักจะบอกว่าหายใจโล่งขึ้นอย่างเห็นได้ชัด
• ถ้าตัวเลขยังเท่าเดิมหรือลดลง: นี่คือสัญญาณเตือนที่หมอต้องระวังเป็นพิเศษครับ อาจแปลว่าเสมหะยังเคลียร์ไม่หมด หลอดลมยังตีบเกร็ง หรือผู้ป่วยเริ่มมีอาการเหนื่อยล้าจากการหายใจ ซึ่งต้องรีบหาสาเหตุและปรับแผนการดูแลทันที

สังเกตอาการอื่นๆ ควบคู่กับตัวเลขบนหน้าจอ

แม้ว่าการประเมินค่าความอิ่มตัวของออกซิเจนจะเป็นเครื่องมือชี้วัดที่ดีมากๆ แต่หมอก็อยากให้มองข้ามอาการรอบตัวของผู้ป่วยไปไม่ได้เช่นกันครับ ตัวเลขบนเครื่องอาจจะดูปกติดี แต่ถ้าผู้ป่วยยังดูเหนื่อยหอบหายใจแรง ใช้กล้ามเนื้อหน้าท้องช่วยหายใจ สีผิวเริ่มคล้ำลง หรือซึมลง แบบนี้ต่อให้เครื่องฟ้องว่าออกซิเจนปกติ ก็ต้องถือว่ามีภาวะวิกฤตและต้องรีบช่วยเหลือด่วนเหมือนกันครับ

ดังนั้น ตัวเลขเปอร์เซ็นต์ที่ปรากฏบนเครื่องวัด ร่วมกับการสังเกตสีหน้าท่าทางและการหายใจของผู้ป่วยด้วยตาเปล่า จึงเป็นสิ่งที่ต้องทำควบคู่กันไปเสมอ เพื่อความปลอดภัยสูงสุดของผู้ป่วยในยามที่ต้องเผชิญกับปัญหาทางเดินหายใจครับ