กินยาต้านไวรัสมานานหลายปี จะมีผลข้างเคียงระยะยาวอย่างไรบ้าง

ทำไมเราถึงต้องกินยาต้านไวรัสต่อเนื่องไม่ยอมหยุด

หลายคนที่มาปรึกษาที่คลินิกมักมีคำถามในใจว่า ต้องกินยาต้านไวรัสไปถึงเมื่อไหร่ การกินต่อเนื่องไปนานๆ จะส่งผลเสียต่อร่างกายในระยะยาวหรือไม่ ก่อนอื่นต้องเข้าใจก่อนว่า หัวใจสำคัญของการควบคุมโรคจากเชื้อไวรัส โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ป่วยติดเชื้อเอชไอวีหรือไวรัสตับอักเสบ คือการกดปริมาณเชื้อในเลือดให้ต่ำที่สุดเท่าที่จะทำได้เพื่อให้ภูมิคุ้มกันร่างกายทำงานได้ตามปกติ การกินยาต่อเนื่องตามตารางที่หมอสั่งจึงไม่ใช่เพื่อแค่รักษาโรค แต่เพื่อป้องกันไม่ให้เชื้อกลับมาทำลายอวัยวะภายในของเรา

ผลข้างเคียงระยะยาวจากการใช้ยาต้านไวรัสที่อาจพบได้

การใช้ยาติดต่อกันเป็นเวลานานหลายปี ร่างกายย่อมมีการตอบสนองที่แตกต่างกันออกไป แม้ยาในปัจจุบันจะมีการพัฒนาให้ผลข้างเคียงน้อยลงมากเมื่อเทียบกับยายุคเก่า แต่ก็ยังมีจุดที่ควรเฝ้าระวัง ดังนี้

ผลกระทบต่อระบบการทำงานของไต

ยาต้านไวรัสบางชนิดถูกขับออกทางไต หากใช้ติดต่อกันเป็นเวลานานอาจเกิดการสะสมหรือสร้างภาระให้ไตทำงานหนักขึ้น หมอจึงต้องมีการตรวจค่าไตหรือค่าการทำงานของไตอย่างสม่ำเสมอ เพื่อปรับขนาดยาหรือเปลี่ยนสูตรยาให้เหมาะสมกับสภาพร่างกายในแต่ละช่วงวัย

การเปลี่ยนแปลงของระดับไขมันและน้ำตาลในเลือด

ยาบางกลุ่มอาจส่งผลต่อกระบวนการเผาผลาญในร่างกาย ทำให้ระดับไขมันในเลือดสูงขึ้น หรือส่งผลต่อระดับน้ำตาล ซึ่งหากปล่อยทิ้งไว้นานโดยไม่คุมอาหารหรือออกกำลังกาย อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดหัวใจหรือโรคเบาหวานได้ในอนาคต

สุขภาพของกระดูกที่อาจเปราะบางลง

มีข้อมูลทางการแพทย์ที่ระบุว่าการใช้ยาต้านไวรัสบางตัวในระยะยาว อาจมีผลต่อความหนาแน่นของมวลกระดูก ทำให้กระดูกเสื่อมสภาพเร็วกว่าคนทั่วไปเล็กน้อย ดังนั้นการเสริมแคลเซียมและวิตามินดี รวมไปถึงการออกกำลังกายแบบมีแรงต้านจึงสำคัญมากสำหรับคนกลุ่มนี้

หมอมีวิธีดูแลและป้องกันอย่างไรไม่ให้เกิดปัญหาระยะยาว

การอยู่กับยาต้านไวรัสไม่ใช่เรื่องน่ากลัว หากมีการติดตามผลอย่างใกล้ชิดและรู้วิธีดูแลตัวเองให้ถูกจุด หมอมีแนวทางการดูแลคนไข้ดังนี้

• ตรวจสุขภาพประจำปีอย่างละเอียด ทั้งค่าตับ ค่าไต ระดับน้ำตาล และไขมันในเลือด
• ตรวจความหนาแน่นมวลกระดูกหากมีความเสี่ยงหรือมีอายุมากขึ้น
• ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินอาหาร ลดหวาน มัน เค็ม เพื่อลดภาระของระบบเผาผลาญ
• ไม่ซื้อยาอื่นมาทานเองโดยไม่ปรึกษาหมอ เพราะยาบางอย่างอาจตีกับยาต้านไวรัสที่กินอยู่และส่งผลเสียต่อตับหรือไต

สัญญาณเตือนที่ควรรีบกลับมาปรึกษาหมอ

หากระหว่างการรักษาต่อเนื่อง ร่างกายเริ่มส่งสัญญาณผิดปกติ เช่น ปัสสาวะเปลี่ยนสีไปอย่างชัดเจน อาการบวมตามเท้าหรือหน้าแข้ง เหนื่อยง่ายผิดปกติ หรือน้ำหนักตัวลดลงโดยไม่มีสาเหตุ ไม่ควรทิ้งไว้จนกลายเป็นปัญหาใหญ่ ให้รีบเข้ามาตรวจเช็กเพื่อให้หมอประเมินว่าควรปรับสูตรยาหรือเสริมการรักษาในส่วนไหนเพิ่มหรือไม่ เพราะทุกอย่างแก้ไขได้หากพบความผิดปกติแต่เนิ่นๆ