เรื่องของอาการแพ้ที่ไม่ได้น่ารักอย่างที่คิด
เวลาที่เราพูดถึงโรคภูมิแพ้ หลายคนมักจะนึกถึงอาการจามฮัดชิ้ว น้ำูกไหล หรือผื่นคันตามผิวหนังหลังไปโดนฝุ่นหรือกินอาหารทะเลเข้าไป ซึ่งอาการเหล่านี้ส่วนใหญ่กินยาแก้แพ้แล้วก็มักจะดีขึ้นจนหลายคนตายใจ แต่วันนี้หมออยากชวนมาคุยกันในมุมที่น่ากลัวกว่านั้นครับ นั่นคือภาวะภูมิแพ้รุนแรงเฉียบพลัน หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า Anaphylaxis ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินที่อาจพรากชีวิตคนไข้ได้ภายในไม่กี่นาที ถ้าเราไม่รู้จักวิธีรับมือให้ถูกต้องตั้งแต่วันนี้
ยาแก้แพ้ที่เรากินกันอยู่ทุกวัน ทำงานอย่างไรและต่างกันอย่างไรบ้าง?
เวลาเกิดอาการแพ้ สิ่งแรกที่ทุกคนนึกถึงคือยาแก้แพ้ แต่รู้ไหมครับว่ายาแก้แพ้ในท้องตลาดนั้นมีหลายกลุ่ม และแต่ละตัวก็ทำหน้าที่ต่างกันอย่างสิ้นเชิง การเลือกใช้ให้ถูกกับสถานการณ์จึงเป็นเรื่องสำคัญมาก
ยาแก้แพ้ง่วงรุ่นเก่ากับความจำเป็นในยามฉุกเฉิน
ยาในกลุ่มนี้ เช่น คลอเฟนิรามีน เป็นยาที่เราคุ้นเคยกันดี ข้อดีคือออกฤทธิ์เร็วและช่วยลดน้ำมูกได้ดี แต่ข้อเสียคือทำให้ง่วงนอนมาก บางครั้งอาจไม่เหมาะกับการใช้ในชีวิตประจำวันระหว่างทำงาน แต่มีติดบ้านไว้ก็อุ่นใจดีในยามที่เกิดผื่นคันกะทันหัน
ยาแก้แพ้ไม่ ่งรุ่นใหม่ ตัวช่วยที่ใช้ชีวิตประจำวันได้สบายขึ้น
สำหรับคนที่เป็นภูมิแพ้อากาศเรื้อรัง ยาในกลุ่มที่ไม่ทำให้ง่วง เช่น เซทิริซิน หรือลอราทาดีน จะตอบโจทย์มากกว่า เพราะกินแล้วยังสามารถไปทำงาน ขับรถ หรือเรียนหนังสือต่อได้โดยสมองไม่ตื้อ แต่ต้องจำไว้ว่ายาเหล่านี้เหมาะสำหรับอาการแพ้ทั่วไป ไม่ใช่ตัวเลือกหลักสำหรับอาการแพ้รุนแรงเฉียบพลัน
เมื่ออาการแพ้ไม่ใช่แค่เรื่องคัน แต่เป็นเรื่องความเป็นความตาย
ถ้าใครเคยมีประสบการณ์หน้าบวม ตาบวม หายใจไม่ออก แน่นหน้าอก หรือรู้สึกเหมือนมีก้อนอะไรมาจุกที่คอหลังจากกินอาหารบางชนิด หรือโดนแมลงต่อย นั่นไม่ใช่แค่ภูมิแพ้ธรรมดาแล้วครับ แต่นั่นคือสัญญาณเตือนของภาวะช็อกจากการแพ้รุนแรง ซึ่งยาแก้แพ้เม็ดที่เรากินกันทั่วไปเอาไม่อยู่แน่ๆ นาทีนั้นร่างกายต้องการพระเอกขี่ม้าขาวที่ชื่อว่า อะดรีนาลีน (Adrenaline)
ปากกาฉีดอะดรีนาลีน อุปกรณ์ช่วยชีวิตที่คนแพ้รุนแรงต้องพกติดตัว
สำหรับคนที่มีประวัติแพ้อาหารรุนแรง แพ้ยา หรือแพ้พิษแมลงอย่างรุนแรง แพทย์มักจะจ่ายอุปกรณ์ชิ้นสำคัญให้พกติดตัวตลอดเวลา นั่นคือปากกาฉีดอะดรีนาลีนอัตโนมัติ อุปกรณ์นี้ถูกออกแบบมาให้ใช้งานง่ายมาก แม้แต่ตัวคนไข้เองหรือคนใกล้ตัวก็สามารถฉีดให้ได้ในยามฉุกเฉิน
ขั้นตอนการใช้ปากกาฉีดอะดรีนาลีนในนาทีวิกฤต
เมื่อเกิดอาการแพ้รุนแรงจนหายใจไม่ออก ให้ดึงฝาครอบออก หันปลายด้านเข็มเข้าหากล้ามเนื้อต้นขาด้านนอก สามารถฉีดทะลุกางเกงยีนส์หรือเสื้อผ้าได้เลย ไม่ต้องเสียเวลาถอดกางเกง จากนั้นกดลงไปแน่นๆ จนได้ยินเสียงคลิก ค้างไว้ประมาณสามถึงห่าวินาที เพื่อให้ตัวยาปล่อยเข้าสู่ร่างกายอย่างเต็มที่
หลังฉีดปากกาอะดรีนาลีนแล้ว ต้องทำอย่างไรต่อ?
หลายคนเข้าใจผิดว่าพอนกฉีดแล้วหายใจโล่ง อาการหายเป็นปกติก็จบกัน ความจริงไม่ใช่แบบนั้นครับ อะดรีนาลีนเป็นยาที่ออกฤทธิ์เร็วแต่หมดฤทธิ์ไวเช่นกัน ดังนั้นหลังจากฉีดไปแล้ว สิ่งที่ต้องทำทันทีคือโทรแจ้งรถพยาบาลฉุกเฉิน หรือให้คนใกล้ตัวพาไปโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดโดยเร็วที่สุด เพื่อให้แพทย์ดูแลอาการซ้ำและเฝ้าระวังอาการแพ้ตีกลับที่อาจเกิดขึ้นได้อีกภายในไม่กี่ชั่วโมงข้างหน้า
การป้องกันคือเกราะคุ้ม ันที่ดีที่สุด
การมียาแก้แพ้และพกปากกาฉีดอะดรีนาลีนเปรียบเสมือนการมีเบาะ ภัย แต่การรู้เท่าทันและหลีกเลี่ยงสิ่งที่ทำให้เราแพ้คือวิธีที่ดีที่สุด หมอแนะนำให้คนไข้หมั่นสังเกตตัวเอง อ่านฉลากอาหารทุกครั้งก่อนรับประทาน และหากเคยมีประวัติแพ้รุนแรง ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุที่แน่ชัด พร้อมทั้งฝึกฝนการใช้ปากกาฉีดอะดรีนาลีนกับคนในครอบครัวให้อยู่ในความพร้อมเสมอ เพราะในนาทีชีวิต ความรวดเร็วและความเข้าใจที่ถูกต้องคือสิ่งที่จะช่วยรักษาลมหายใจเอาไว้ได้
