ภาวะเข่าโก่งและข้อเข่าผิดรูปจากความเสื่อม ดูแลอย่างไรให้อยู่กับเราได้นาน

หลายครั้งเวลาที่เดินผ่านผู้สูงอายุในครอบครัว เรามักจะสังเกตเห็นลักษณะการเดินที่เปลี่ยนไป ขาเริ่มโก่งออกด้านข้างเหมือนรูปวงกลม หรือที่หลายคนเรียกว่าขา O-shape จนบางครั้งเวลาเดินนานๆ จะบ่นว่าปวดแปลบที่ข้อเข่า อาการเหล่านี้ไม่ใช่แค่เรื่องของความแก่เฒ่าตามวัยธรรมดา แต่เป็นสัญญาณเตือนของภาวะเข่าโก่งและข้อเข่าผิดรูปจากความเสื่อมที่แอบลุกลามมานานโดยที่เราไม่รู้ตัว

ทำไมข้อเข่าเสื่อมถึงทำให้ขาโก่งผิดรูปได้

เวลาที่เราใช้งานข้อเข่ามาหลายสิบปี กระดูกอ่อนผิวข้อซึ่งทำหน้าที่เหมือนเบาะรองรับแรงกระแทกจะค่อยๆ บางลงและสึกหรอไปทีละน้อย เมื่อกระดูกอ่อนด้านใดด้านหนึ่งสึกมากกว่าอีกด้าน เช่น บริเวณข้อเข่าด้านใน แรงกดทับของร่างกายเทลงมาไม่เท่ากัน ทำให้กระดูกเบียดกันจนทรุดตัวลง ส่งผลให้รูปทรงของขาเริ่มเปลี่ยนไป ขาที่เคยตรงกลับค่อยๆ โก่งออกด้านข้างอย่างช้าๆ ซึ่งพอยิ่งโก่งมากขึ้น แรงกดที่ลงบนข้อเข่าก็ยิ่งผิดรูปมากขึ้นไปอีก กลายเป็นวงจรอุบาทว์ที่ทำให้ข้อเข่าเสื่อมเร็วขึ้นไปอีกหลายเท่า

สัญญาณเตือนระยะเริ่มต้นที่สังเกตได้ด้วยตัวเอง

อาการข้อเข่าเสื่อมไม่ได้เกิดขึ้นชั่วข้ามคืน แต่จะมีสัญญาณเตือนเล็กๆ น้อยๆ ส่งมาก่อนเสมอ หากสังเกตดีๆ จะพบอาการเหล่านี้

• เสียงกรอบแกรบในข้อ: เวลาลุกขึ้นยืนหรือพับเข่า จะได้ยินเสียงดังลั่นในข้อเหมือนกระดูกเสียดสีกัน
• ฝืดตึงตอนเช้า: ตื่นนอนมาแล้วรู้สึกขัดๆ งอเข่าไม่สุด ต้องขยับอยู่พักใหญ่ถึงจะเดินได้ปกติ
• ปวดเวลาใช้งาน: เริ่มปวดเวลาเดินขึ้นบันได นั่งยองๆ หรือนั่งพับเพียบ แต่พอได้พักแล้วอาการจะดีขึ้น
• รูปร่างขาเปลี่ยนไป: ส่องกระจกดูแล้วรู้สึกว่าเข่าห่างออกจากกัน ขาไม่ตรงเหมือนเดิม

วิธีรักษาตามความรุนแรงของโรค

การรักษาภาวะนี้ไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเสมอไป หมอจะดูจากระดับความเสื่อมและความทนทานต่ออาการปวดของคนไข้เป็นหลัก

การดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อเข่าเริ่มเสื่อม

สำหรับคนที่เพิ่งเริ่มมีอาการ การปรับพฤติกรรมคือหัวใจสำคัญที่สุด เริ่มจากการควบคุมน้ำหนักตัว เพราะทุกๆ หนึ่งกิโลกรัมที่เกิน จะเพิ่มแรงกดทับที่ข้อเข่าเวลาเดินถึงสามถึงสี่กิโลกรัม หลีกเลี่ยงการนั่งยองๆ นั่งพับเพียบ หรือคุกเข่าเป็นเวลานาน และหันมาออกกำลังกายเสริมสร้างกล้ามเนื้อรอบข้อเข่า เช่น การปั่นจักรยานอากาศหรือการเดินในน้ำ เพื่อช่วยพยุงน้ำหนักไม่ให้ลงที่ผิวข้อโดยตรง

การใช้ยาและกายภาพบำบัดช่วยลดปวด

ในกลุ่มที่มีอาการปวดอักเสบ แพทย์อาจพิจารณาให้ใช้ยาลดปวดหรือยาลดการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ในช่วงที่มีอาการกำเริบ รวมถึงการทำกายภาพบำบัดเพื่อเพิ่มความยืดหยุ่นและกำลังของกล้ามเนื้อต้นขา นอกจากนี้ การฉีดยาน้ำหล่อลื่นข้อเข่าก็เป็นอีกหนึ่งทางเลือกช่วยลดแรงเสียดสีและบรรเทาอาการปวดให้ดีขึ้นได้ในระยะกลาง

ทางออกสุดท้ายเมื่อข้อเข่าเสียหายรุนแรง

ถ้าปล่อยให้เข่าโก่งผิดรูปมากจนผิวกระดูกสึกหรอหมด และอาการปวดรบกวนการใช้ชีวิตประจำวันอย่างมาก เช่น เดินได้ไม่กี่ก้าวก็ปวดจนเดินต่อไม่ไหว การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมจะเป็นหนทางช่วยคืนคุณภาพชีวิตที่ดีกลับมา ทำให้ขากลับมาตรงและเดินได้อย่างมั่นใจอีกครั้งโดยไม่ต้องทนทุกข์ทรมาน

การปกป้องข้อเข่าตั้งแต่วันนี้

ภาวะเข่าโก่งและข้อเข่าผิดรูปจากความเสื่อมเป็นเรื่องที่เราสามารถชะลอและป้องกันได้ด้วยความใส่ใจ การหมั่นสังเกตความผิดปกติของร่างกาย ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ และบริหารกล้ามเนื้อขาให้แข็งแรงอยู่เสมอ จะช่วยให้เราใช้งานข้อเข่าคู่นี้เดินไปไหนมาไหนได้อย่างมีความสุขไปอีกนาน