แน่นท้อง ปวดท้องเหมือนมีลมอยู่ในพุง: รู้ทันอาการปวดท้องจากแก๊สเกินในทางเดินอาหาร

ตื่นมาแล้วรู้สึกพุงป่อง แน่นเฟ้อ เหมือนลมค้างในท้อง เกิดจากอะไรกันแน่

หลายคนคงเคยมีประสบการณ์นอนไม่หลับหรือตื่นขึ้นมากลางดึกพร้อมกับความรู้สึกอึดอัด แน่นท้อง ท้องอืด ท้องเฟ้อ เหมือนมีลูกโป่งอัดแน่นอยู่ข้างใน บางครั้งก็มีเสียงโครกครากชวนให้หงุดหงิดใจ หรือมีอาการปวดเกร็งเป็นพักๆ จนต้องคอยเอามือกุมท้อง อาการเหล่านี้มักไม่ใช่โรคร้ายแรงอะไร แต่สร้างความรำคาญใจและบั่นทอนคุณภาพชีวิตในแต่ละวันไม่น้อยเลยทีเดียวครับ

ทำความรู้จักเจ้าแก๊สส่วนเกินในพุงของเรา

ในทางเดินอาหารของคนเราตามธรรมชาติจะมีแก๊สอยู่จำนวนหนึ่ง ซึ่งมาจากสองทางหลักๆ ทางแรกคืออากาศที่เราเผลอกลืนเข้าไปโดยไม่รู้ตัวเวลากินอาหาร ดื่มน้ำ หรือแม้กระทั่งเวลาเคี้ยวหมากฝรั่งและสูบบุหรี่ ส่วนทางที่สองคือแก๊สที่เกิดขึ้นจากกระบวนการย่อยอาหารของแบคทีเรียในลำไส้ใหญ่ เมื่อร่างกายย่อยอาหารบางประเภทไม่หมด แบคทีเรียเหล่านี้จะจัดการย่อยต่อและปล่อยก๊าซออกมาเป็นผลผลิต

โดยปกติแล้ว ร่างกายจะมีกลไกกำจัดแก๊สเหล่านี้ออกไปเองตามธรรมชาติผ่านการเรอหรือการผายลม แต่ถ้าเมื่อไหร่ก็ตามที่ปริมาณแก๊สมีมากเกินไป หรือระบบการเคลื่อนตัวของลำไส้ทำงานช้าลง แก๊สเหล่านั้นก็จะถูกกัก อาการปวดท้องจากแก๊สเกินในทางเดินอาหาร จึงเริ่มถามหาเพราะผนังลำไส้ถูกดันให้ขยายตัวออกนั่นเอง

พฤติกรรมแบบไหนที่ชอบชวนลมเข้าท้อง

เวลาที่ตรวจคนไข้ที่มีอาการท้องอืดท้องเฟ้อบ่อยๆ ผมมักจะชวนคุยถึงพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน เพราะต้นเหตุส่วนใหญ่มักซ่อนอยู่ตรงนั้นครับ

• กินเร็วเกินไป: การรีบเคี้ยวรีบกลืนทำให้เราเผลอกลืนอากาศเข้าไปในกระเพาะอาหารจำนวนมากโดยไม่รู้ตัว
• ชอบดื่มน้ำอัดลมหรือเครื่องดื่มที่มีฟอง: เจ้าฟองซ่าเหล่านี้คือตัวการส่งแก๊สตรงเข้าสู่ทางเดินอาหาร
• ติดเคี้ยวหมากฝรั่งหรืออมลูกอมบ่อยๆ: พฤติกรรมนี้ทำให้ต่อมน้ำลายทำงานและเราต้องกลืนน้ำลายบ่อยขึ้น ซึ่งมักจะตามด้วยการกลืนอากาศลงท้องด้วย
• ความเครียดและวิตกกังวล: สมองและลำไส้เชื่อมถึงกันเสมอ เวลาเครียดระบบย่อยอาหารจะทำงานรวน การบีบตัวผิดปกติทำให้แก๊สระบายออกยาก

อาหารกลุ่มไหนที่กินทีไร ท้องก็ป่องทุกที

อาหารบางชนิดขึ้นชื่อเรื่องการสร้างแก๊สในลำไส้ เนื่องจากร่างกายของเราอาจไม่มีเอนไซม์มาย่อยสลายคาร์โบไฮเดรตบางประเภทได้อย่างสมบูรณ์ เมื่อเดินทางไปถึงลำไส้ใหญ่ เหล่าแบคทีเรียจึงจัดการต่อแล้วปล่อยแก๊สออกมาเพียบ

• ผักตระกูลกะหล่ำ บรอกโคลี หัวหอม และกระเทียม
• ถั่วและธัญพืชต่างๆ ซึ่งมีน้ำตาลที่ย่อยยาก
• ผลไม้บางชนิด เช่น แอปเปิ้ล ลูกแพร์ และแตงโม
• ผลิตภัณฑ์จากนม สำหรับคนที่มีภาวะย่อยน้ำตาลแลคโตสได้ไม่ดี

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อท้องป่องและปวดเพราะลม

เมื่ออาการกำเริบขึ้นมา สิ่งแรกที่ควรทำคือการผ่อนคลายและช่วยให้ร่างกายขับแก๊สออกมาตามธรรมชาติครับ

• ขยับร่างกายเบื้องต้น: การเดินช้าๆ ช่วยกระตุ้นการบีบตัวของลำไส้ ทำให้แก๊สเคลื่อนที่และระบายออกได้ง่ายขึ้น
• ดื่มน้ำอุ่น: น้ำอุ่นช่วยผ่อนคลายกล้ามเนื้อทางเดินอาหารและลดอาการเกร็งช่องท้อง
• นวดท้องเบาๆ: ใช้นิ้วมือวนเป็นวงกลมตามเข็มนาฬิกรอบสะดือ เพื่อช่วยไล่ลมในลำไส้ใหญ่
• ใช้ยาลดแก๊สช่วยบรรเทา: ยาจำพวกไซเมทิโคน (Simethicone) สามารถช่วยรวมฟองแก๊สเล็กๆ ให้เป็นก้อนใหญ่ขึ้น เพื่อให้เรอหรือผายลมออกได้ง่าย

อาการปวดท้องแบบไหนที่ไม่ควรนิ่งนอนใจและควรพบแพทย์

แม้ว่าอาการปวดท้องจากแก๊สส่วนใหญ่จะไม่อันตรายและหายไปได้เอง แต่ถ้ามีสัญญาณเตือนเหล่านี้ร่วมด้วย แนะนำให้มาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด เพราะอาจไม่ใช่แค่เรื่องแก๊สธรรมดา

• อาการปวดรุนแรงมากขึ้นเรื่อยๆ จนทนไม่ไหว
• มีไข้สูงร่วมด้วย
• คลื่นไส้ อาเจียนหนัก หรือกินอาหารอะไรไม่ได้เลย
• อุจจาระมีสีดำคล้ำ หรือมีเลือดปน
• น้ำหนักลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ