ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ใช้อย่างไรไม่ให้ทำร้ายกระเพาะและไต

ทำไมยาแก้ปวดตัวเก่งถึงกลายเป็นดาบสองคม

หลายคนคงคุ้นเคยกับการหยิบยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs หรือยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ขึ้นมาทานทันทีเมื่อรู้สึกปวดหัว ปวดฟัน ปวดหลัง หรือเจ็บจากการออกกำลังกาย ยานี้เป็นกลุ่มที่มีประสิทธิภาพสูงในการลดอาการอักเสบและบรรเทาความเจ็บปวดได้อย่างรวดเร็ว แต่เบื้องหลังความสบายเหล่านั้น มีกลไกการทำงานที่ส่งผลต่อระบบในร่างกายโดยที่เราอาจไม่ทันสังเกตเห็น

กลไกเบื้องหลังผลข้างเคียงจากการใช้ยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์

ยาในกลุ่มนี้ออกฤทธิ์โดยการยับยั้งเอนไซม์ตัวหนึ่งที่ร่างกายสร้างขึ้นเมื่อเกิดอาการอักเสบ แต่ปัญหาคือเอนไซม์ชนิดนี้ไม่ได้มีหน้าที่แค่ทำให้เกิดการอักเสบเท่านั้น มันยังมีหน้าที่ปกป้องเยื่อบุในกระเพาะอาหารและควบคุมสมดุลของเลือดที่ไปเลี้ยงไตด้วย เมื่อเราได้รับยาเข้าไปเป็นระยะเวลานานหรือในปริมาณที่สูงเกินไป จึงเลี่ยงไม่ได้ที่จะเกิดภาวะแทรกซ้อนกับอวัยวะสำคัญเหล่านี้

ความเสี่ยงต่อกระเพาะอาหารที่ควรรู้

อาการข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุดคือการระคายเคืองทางเดินอาหาร คนไข้มักเริ่มจากอาการจุกเสียด แน่นท้อง หรือแสบร้อนกลางอก หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่ระวัง อาจนำไปสู่ภาวะแผลในกระเพาะอาหาร เลือดออกในกระเพาะอาหาร หรือถึงขั้นกระเพาะทะลุได้ โดยเฉพาะในผู้สูงอายุหรือผู้ที่ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำจะมีความเสี่ยงสูงกว่าคนทั่วไป

สัญญาณเตือนที่ไตกำลังส่งสัญญาณขอความช่วยเหลือ

ไตทำหน้าที่กำจัดสารตกค้างจากยา การใช้ยาในกลุ่มนี้ต่อเนื่องนานเกินไปทำให้เลือดไปเลี้ยงไตลดลง ส่งผลให้ไตทำงานหนักขึ้นและอาจนำไปสู่ภาวะไตวายเฉียบพลันหรือไตเสื่อมในระยะยาว สังเกตได้จากอาการบวมตามเท้าหรือขา ปัสสาวะน้อยลง หรือมีความดันโลหิตสูงขึ้นโดยไม่ทราบสาเหตุ หากใครมีโรคประจำตัวเกี่ยวกับไตอยู่แล้ว ควรหลีกเลี่ยงการซื้อยาทานเองอย่างเด็ดขาด

กินยาอย่างไรให้ปลอดภัยและลดความเสี่ยง

• ทานยาพร้อมอาหารหรือหลังอาหารทันทีเพื่อลดการระคายเคืองกระเพาะอาหาร
• ใช้ยาในปริมาณที่ต่ำที่สุดและในระยะเวลาสั้นที่สุดเท่าที่จำเป็น
• หลีกเลี่ยงการทานยาหลายชนิดในกลุ่มเดียวกันพร้อมกัน
• ดื่มน้ำให้เพียงพอในแต่ละวันเพื่อช่วยให้ไตขับยาออกได้เป็นปกติ
• หากมีโรคประจำตัว เช่น โรคกระเพาะ โรคไต หรือความดันโลหิตสูง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งก่อนเริ่มใช้ยา

เมื่อไหร่ที่ต้องเลิกซื้อยาเองแล้วไปพบแพทย์

หากคุณพบว่ามีอาการถ่ายดำ ปวดท้องรุนแรงผิดปกติ อาเจียนเป็นเลือด หรือมีอาการบวมตามร่างกายอย่างเห็นได้ชัด ควรหยุดยาและรีบเข้าพบแพทย์ทันที เพราะนั่นอาจเป็นสัญญาณบ่งบอกว่าร่างกายได้รับผลกระทบจากยาจนถึงจุดที่อันตรายแล้ว ความเจ็บปวดเป็นเรื่องที่ต้องดูแล แต่การใช้ยาอย่างรู้เท่าทันคือหัวใจสำคัญของการมีสุขภาพที่ดีในระยะยาว