โรคตับแข็ง: เรื่องใกล้ตัวที่ไม่ได้เกิดจากการดื่มเหล้าอย่างเดียว

เวลาที่ตรวจสุขภาพแล้วผลเลือดออกมาพบว่าตับเริ่มมีปัญหา หลายคนมักจะนึกถึงภาพของคนชอบดื่มแอลกอฮอล์เป็นอันดับแรก แต่ในความเป็นจริงแล้ว คนไข้หลายคนที่เดินเข้ามาปรึกษาในห้องตรวจไม่เคยแตะของมึนเมาเลยแม้แต่น้อย แต่กลับพบภาวะตับพังจนเนื้อเยื่อตับกลายเป็นพังผืดไปเสียแล้ว

ตับแข็งคืออะไร และเกิดความเสียหายขึ้นได้อย่างไร?

ตับเปรียบเสมือนโรงงานเคมีขนาดใหญ่ของร่างกายที่คอยทำหน้าที่กรองสารพิษ ย่อยอาหาร และสร้างโปรตีนสำคัญ เมื่อตับได้รับความเสียหาย ไม่ว่าจะเป็นจากการอักเสบเรื้อรัง การติดเชื้อ หรือสารพิษสะสม ร่างกายจะพยายามซ่อมแซมตัวเองด้วยการสร้างเนื้อเยื่อแผลเป็นขึ้นมา

ถ้ากระบวนการนี้เกิดขึ้นซ้ำๆ เป็นเวลาหลายปี เนื้อเยื่อแผลเป็นเหล่านี้จะสะสมจนแน่นหนา กลายเป็นพังผืดที่ขัดขวางการไหลเวียนของเลือด ทำให้เซลล์ตับดีๆ ฝ่อตัวลง และตับไม่สามารถทำงานตามปกติได้อีกต่อไป นี่คือจุดที่เรียกว่าโรคตับแข็งอย่างเต็มตัว

สาเหตุที่ทำให้ตับพัง โดยที่คุณอาจไม่รู้ตัว

นอกจากเรื่องแอลกอฮอล์ที่เป็นจำจำเลยสังคมแล้ว ยังมีอีกหลายสาเหตุซ่อนเร้นที่ทำให้ตับอักเสบเรื้อรังจนนำไปสู่โรคตับแข็ง:

• ไวรัสตับอักเสบบีและซีเรื้อรัง: เชื้อไวรัสกลุ่มนี้เปรียบเสมือนขโมยเงียบที่คอยทำลายเซลล์ตับทีละน้อยโดยที่ไม่มีอาการเตือน จนกระทั่งตับเสียหายหนัก
• โรคไขมันพอกตับที่ไม่ได้เกิดจากแอลกอฮอล์: คนที่มีน้ำหนักเกิน มีภาวะอ้วนลงพุง หรือไขมันในเลือดสูง มักจะมีไขมันไปสะสมในตับจนเกิดการอักเสบเรื้อรัง
• การใช้ยาและสมุนไพรบางชนิด: การกินยาแก้ปวด ยาปฏิชีวนะ หรือสมุนไพรต้มบำรุงตับติดต่อกันเป็นเวลานาน โดยไม่มีข้อบ่งชี้ที่ชัดเจน อาจทำให้ตับทำงานหนักเกินไปจนเกิดพิษสะสม
• โรคภูมิคุ้มกันทำลายตับ: ภาวะที่ระบบภูมิคุ้มกันในร่างกายเกิดความสับสนและหันมาโจมตีเซลล์ตับของตัวเอง

สัญญาณเตือนภัยจากร่างกาย เมื่อตับเริ่มส่งเสียงร้อง

ในระยะแรก ตับแข็งมักไม่แสดงอาการใดๆ เลย เนื่องจากตับมีความสามารถในการเยียวยาตัวเองสูงมาก แต่เมื่อไหร่ก็ตามที่เนื้อเยื่อพังผืดมีปริมาณมากจนตับเริ่มล้มเหลว อาการเหล่านี้จะเริ่มปรากฏให้เห็น:

• อ่อนเพลียเรื้อรัง เหนื่อยง่ายอย่างไร้สาเหตุ
• เบื่ออาหาร น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• ตัวเหลือง ตาเหลือง (ดีซ่าน)
• คันตามผิวหนังทั่วร่างกาย
• มีอาการบวมบริเวณข้อเท้า ขา หรือท้องโตขึ้นจากภาวะมีน้ำในช่องท้อง
• รอยช้ำตามตัวง่าย หรือมีเลือดกำเดาไหลโดยไม่ทราบสาเหตุ

ปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตเพื่อชะลอความเสื่อมและฟื้นฟูตับ

ข่าวดีคือ ในระยะที่ตับยังไม่เสียหายรุนแรงจนเกินไป การปรับพฤติกรรมสามารถช่วยหยุดยั้งความเสียหายและช่วยให้ตับฟื้นตัวได้ระดับหนึ่ง:

ควบคุมอาหารและน้ำหนัก: ลดการทานอาหารมันจัด อาหารหวานจัด และแป้งขัดขาว เพื่อลดปริมาณไขมันสะสมในตับ หันมาเน้นผัก ผลไม้ และโปรตีนจากปลา

งดแอลกอฮอล์และงดสูบบุหรี่เด็ดขาด: สารพิษเหล่านี้คือตัวเร่งปฏิกิริยาที่ทำให้ตับพังเร็วขึ้นหลายเท่า

ระมัดระวังเรื่องยาและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร: ก่อนจะกินยาอะไรก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นวิตามิน ยาชุด หรือสมุนไพรพื้นบ้าน ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้ง

ตรวจเช็กสุขภาพตับเป็นประจำ ดีกว่ารอให้มีอาการ

เนื่องจากตับเป็นอวัยวะที่ไม่ค่อยบ่น แม้จะเจ็บป่วยแค่ไหนก็ตาม การตรวจเลือดดูค่าการทำงานของตับ (Liver Function Test) หรือการอัลตร้าซาวด์ช่องท้องประจำปี จึงเป็นวิธีที่ดีที่สุดที่จะช่วยให้เราพบความผิดปกติได้ตั้งแต่เนิ่นๆ ก่อนที่โรคตับแข็งจะถามหา