ภาวะลำไส้ใหญ่โป่งพองแต่กำเนิด: โรคใกล้ตัวที่ลูกน้อยอาจซ่อนสัญญาณเตือนไว้ตั้งแต่แรกเกิด

เวลาที่คุณแม่เพิ่งคลอดน้องใหม่ๆ สิ่งที่เฝ้ารอคอยด้วยความโล่งใจคือเสียงร้องจ้า และการขับถ่ายขี้เทาครั้งแรกของเจ้าตัวเล็กภายในช่วงวันแรกของชีวิต แต่ถ้าผ่านมาข้ามวันแล้วลูกยังไม่ยอมถ่ายขี้เทาเลย ท้องเริ่มป่องตึงจนน่าใจหาย นั่นอาจไม่ใช่แค่เรื่องท้องอืดธรรมดา แต่อาจเป็นสัญญาณเตือนของภาวะลำไส้ใหญ่โป่งพองแต่กำเนิดที่หมออยากชวนมาทำความเข้าใจกันครับ

ทำไมลูกถึงไม่ยอมถ่ายขี้เทา: ไขปมปัญหาเจ้าหนูไส้ตันแต่กำเนิด

โรคนี้ในทางการแพทย์เราเรียกว่าโรคฮิรชสปรังก์ หรือภาวะที่ลำไส้ใหญ่ส่วนปลายของเด็กไม่มีเซลล์ประสาทมาหล่อเลี้ยงเหมือนเด็กทั่วไปครับ ปกติแล้วเวลาลำไส้จะบีบตัวไล่อาจหรือกากอาหารออกไป ต้องอาศัยสัญญาณประสาทสั่งการ แต่พอไม่มีเซลล์ประสาทกลุ่มนี้มาคอยควบคุม ลำไส้ส่วนนั้นก็เลยแข็งเกร็งตัวทื่อ ไม่ยอมคลายตัวเพื่อบีบอุจจาระออกไป

ผลลัพธ์คืออะไรหรือครับ กากอาหารและขี้เทาก็จะคั่งค้างอยู่ข้างใน ดันให้ลำไส้ช่วงที่อยู่ถัดขึ้นมาซึ่งยังมีเซลล์ประสาทปกติเกิดอาการขยายใหญ่และโป่งพองขึ้นเรื่อยๆ จนทำให้เด็กปวดท้อง ท้องอืด แน่นท้อง และขับถ่ายเองไม่ได้ตั้งแต่เกิด

เช็กสัญญาณเตือนแบบนี้แปลว่าลูกกำลังส่งเสียงร้องขอความช่วยเหลือ

อาการของโรคนี้มักจะแสดงออกมาชัดเจนตั้งแต่ช่วงแรกเกิดหรือสัปดาห์แรกของชีวิตครับ หมออยากให้คุณพ่อคุณแม่สังเกตอาการเหล่านี้อย่างใกล้ชิด:

• เด็กแรกเกิดไม่ถ่ายขี้เทา: เกิน 24 ถึง 48 ชั่วโมงแล้วยังไม่ถ่ายขี้เทาออกมาเลย หรือถ่ายน้อยผิดปกติ
• ท้องป่องขยายใหญ่: สังเกตเห็นท้องของลูกน้อยป่องตึงขึ้นเรื่อยๆ จนผิวหนังดูตึงใส
• อาเจียนพุ่ง: มีอาการแหวะนมหรืออาเจียนออกมาเป็นน้ำสีเขียวหรือสีเหลืองเขียว
• กินนมได้น้อยลง: ซึมลง ไม่ค่อยยอมดูดนมเพราะแน่นท้อง

ในเด็กบางคนที่อาการไม่รุนแรงมาก อาจจะแสดงอาการตอนโตหน่อยก็ได้ เช่น ท้องผูกเรื้อรังมาตั้งแต่เด็ก กินยาถ่ายเท่าไรก็ไม่หายขาด ท้องป่อง พุงป่อง และเติบโตช้ากว่าเพื่อนวัยเดียวกัน

คุณหมอตรวจวินิจฉัยอย่างไรเมื่อสงสัยโรคนี้

เมื่อพามาพบแพทย์เพราะลูกมีอาการเข้าข่าย หมอจะต้องตรวจอย่างละเอียดเพื่อหาต้นตอครับ วิธีการตรวจหลักๆ มีดังนี้:

• การเอ็กซเรย์ช่องท้อง: เพื่อดูว่ามีลมหรืออุจจาระคั่งค้างในลำไส้มากแค่ไหน และดูลักษณะความโป่งพอง
• การสวนแป้งแบเรียม: เป็นการสวนสารทึบรังสีเข้าไปทางทวารหนัก แล้วถ่ายเอกซเรย์ดูรูปร่างของลำไส้ จะช่วยให้หมอเห็นรอยต่อระหว่างลำไส้ส่วนที่ปกติกับส่วนที่ตีบตันได้อย่างชัดเจน
• การตัดชิ้นเนื้อลำไส้ไปตรวจ: วิธีนี้ถือเป็นมาตรฐานทองคำ หมอจะใช้เครื่องมือชิ้นเล็กๆ สอดทางทวารหนักเพื่อตัดเยื่อบุลำไส้ชิ้นนิดเดียวไปส่องกล้องจุลทรรศน์ดูว่ามีเซลล์ประสาทอยู่หรือไม่

วิธีรักษา: ผ่าตัดแก้ไขเพื่อคืนชีวิตใหม่ให้ลำไส้ของลูก

โรคนี้ไม่สามารถรักษาหายได้ด้วยการกินยาหรือสวนทวารอย่างเดียวนะครับ ทางออกเดียวที่ได้ผลและเป็นการรักษาที่แท้จริงคือการผ่าตัดตัดเอาลำไส้ส่วนที่ไม่มีเซลล์ประสาทออกไป แล้วนำลำไส้ส่วนที่ดีที่มีเซลล์ประสาทปกติมาต่อลงมาที่ทวารหนัก

ในอดีตหมออาจจะต้องทำทวารเทียมที่หน้าท้องให้เด็กก่อน เพื่อรอให้ร่างกายแข็งแรงค่อยผ่าตัดปิด แต่ในปัจจุบันด้วยเทคโนโลยีทางการแพทย์ที่ดีขึ้น เด็กหลายคนสามารถเข้ารับการผ่าตัดดึงลำไส้ดีลงมาต่อได้ตั้งแต่ครั้งเดียว โดยไม่ต้องทำทวารเทียมให้เจ็บตัวหลายรอบครับ

หลังการผ่าตัด ส่วนใหญ่เด็กๆ จะกลับมาขับถ่ายได้เองเป็นปกติ ท้องยุบลง และสามารถเจริญเติบโตได้ทันเพื่อนๆ วัยเดียวกัน สิ่งสำคัญคือคุณพ่อคุณแม่ต้องคอยสังเกตอาการ พามาติดตามการรักษาตามนัดอย่างสม่ำเสมอ และปรึกษาแพทย์ทันทีหากพบว่าลูกกลับมาท้องผูกหรือท้องอืดผิดปกติอีกครับ