ภาวะบกพร่องทางพัฒนาการและออทิสติก: ความเข้าใจที่พ่อแม่ต้องรู้

ลูกมีพัฒนาการช้ากว่าวัยหรือเปล่า สังเกตอย่างไรดี

หลายครั้งที่พ่อแม่มักมีความกังวลใจเมื่อเห็นลูกตัวน้อยเริ่มพูดช้า ไม่ยอมสบตา หรือเล่นกับเพื่อนไม่เป็น ความกังวลเหล่านี้เป็นเรื่องธรรมชาติของคนเป็นพ่อแม่ แต่หมออยากให้มองว่าพัฒนาการเด็กไม่ได้วัดกันที่ตัวเลขเพียงอย่างเดียว การเข้าใจเรื่องภาวะบกพร่องทางพัฒนาการและออทิสติกจะช่วยให้เรามองเห็นสัญญาณเตือนได้เร็วขึ้น และพาเด็กๆ ไปสู่การช่วยเหลือที่เหมาะสมได้ทันท่วงที

ภาวะบกพร่องทางพัฒนาการและออทิสติกคืออะไรกันแน่

ออทิสติกเป็นกลุ่มอาการที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของสมอง ซึ่งส่งผลต่อการสื่อสารและการปฏิสัมพันธ์กับคนรอบข้าง เด็กในกลุ่มนี้มักจะมีมุมมองต่อโลกที่ต่างออกไป ไม่ใช่ความผิดปกติที่เกิดจากการเลี้ยงดูหรือใครเป็นคนทำ แต่เป็นเรื่องของระบบประสาทที่พัฒนาต่างไปจากเด็กทั่วไป โดยเรามักแบ่งกลุ่มอาการให้เข้าใจง่าย ดังนี้

สัญญาณเตือนที่พบได้บ่อยในชีวิตประจำวัน

• ไม่ค่อยหันมาตามเสียงเรียก หรือเหมือนไม่ได้ยินแม้จะเรียกหลายครั้ง
• ไม่สบตาเวลาพูดคุย หรือสื่อสารความต้องการด้วยการดึงมือพ่อแม่ไปหยิบของแทนที่จะชี้บอก
• สนใจทำอะไรซ้ำๆ นานๆ เช่น หมุนล้อรถของเล่น หรือเรียงของเป็นแถวตามระเบียบที่ตัวเองเข้าใจ
• มีปัญหาเรื่องการเล่นสมมติ เช่น เล่นบทบาทสมมติไม่ได้ หรือไม่เข้าใจกติกาการเล่นกับเพื่อน

ความแตกต่างระหว่างพัฒนาการล่าช้ากับออทิสติก

หลายคนมักสับสนว่าลูกพูดช้าแปลว่าเป็นออทิสติกเสมอไปหรือไม่ หมออยากบอกว่าไม่จริงเสมอไปครับ พัฒนาการล่าช้าในด้านการพูดอาจเกิดได้จากหลายปัจจัย เช่น การที่เด็กไม่ได้ถูกกระตุ้นอย่างเหมาะสม หรือปัญหาทางการได้ยิน แต่สำหรับออทิสติก ความแตกต่างหลักอยู่ที่การเข้าสังคมและการสื่อสารสองทาง แม้เด็กจะพูดได้แต่หากเขายังไม่สามารถโต้ตอบหรือเข้าใจอารมณ์คนอื่นได้ นี่คือจุดที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ

ทำไมการตรวจพบตั้งแต่เนิ่นๆ ถึงสำคัญมาก

สมองของเด็กในวัยก่อน 6 ปีมีความยืดหยุ่นสูงมากเปรียบเสมือนฟองน้ำที่พร้อมเรียนรู้ การวินิจฉัยภาวะบกพร่องทางพัฒนาการและออทิสติกได้เร็ว จะทำให้เราวางแผนการฝึกทักษะหรือเข้าสู่ระบบบำบัดได้ทันเวลา ซึ่งผลลัพธ์ในการปรับตัวและทักษะการใช้ชีวิตของเด็กจะดีกว่าการรอให้โตแล้วค่อยมาฝึกเป็นอย่างมาก

พ่อแม่ควรเตรียมตัวอย่างไรเมื่อสงสัยในตัวลูก

เมื่อไหร่ก็ตามที่รู้สึกว่าลูกไม่เหมือนเพื่อนวัยเดียวกัน อย่าเพิ่งโทษตัวเองหรือปล่อยไว้จนเกินวัย หมอแนะนำให้ลองจดบันทึกพฤติกรรมที่กังวลไว้ เช่น ลูกทำท่าทางแบบไหนบ่อยๆ หรือสถานการณ์ไหนที่ลูกสื่อสารไม่ได้ แล้วพามาปรึกษากุมารแพทย์ด้านพัฒนาการโดยเฉพาะ เพื่อให้คุณหมอได้ประเมินอย่างละเอียดผ่านแบบทดสอบที่เป็นมาตรฐาน ไม่ต้องกังวลว่าการมาพบหมอคือการตัดสินว่าลูกผิดปกติ แต่เป็นการหาคำตอบเพื่อให้ลูกเติบโตได้อย่างมีความสุขที่สุดในแบบของเขาเอง