รู้สึกไม่ดีกับตัวเองอยู่หรือเปล่า? ทำความเข้าใจภาวะความภาคภูมิใจในตนเองที่ลดลง

ทำไมจู่ๆ เราถึงรู้สึกว่าตัวเองไม่เก่งหรือไม่มีค่าเอาเสียเลย

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาด้วยเรื่องความเครียดหรือภาวะซึมเศร้า สิ่งที่มักจะซ่อนอยู่ลึกๆ คือความรู้สึกที่ว่าตัวเองไม่ดีพอ หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า การลดลงของความภาคภูมิใจในตนเอง (Low Self-esteem) มันไม่ใช่เรื่องของการคิดไปเอง แต่มันคือสภาวะที่มุมมองที่เรามีต่อคุณค่าในตัวเองนั้นผิดเพี้ยนไปจากความเป็นจริง จนส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน

สัญญาณเตือนที่บอกว่าคุณกำลังสูญเสียความมั่นใจ

ภาวะนี้ไม่ได้เกิดขึ้นแบบปุบปับ แต่มักจะค่อยๆ สะสมจนกลายเป็นนิสัยหรือชุดความคิดที่ฝังใจ สังเกตตัวเองดูว่ามีอาการเหล่านี้หรือไม่

• ชอบเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่นในทางลบอยู่เสมอ
• กลัวการทำอะไรผิดพลาดจนไม่กล้าเริ่มลงมือทำอะไรใหม่ๆ
• ไม่สามารถยอมรับคำชมจากคนอื่นได้ เพราะลึกๆ เชื่อว่าตนเองไม่คู่ควร
• โทษตัวเองเมื่อเกิดปัญหาขึ้น ทั้งที่บางเรื่องไม่ใช่ความผิดของเราเลย
• มักจะพูดจาบั่นทอนกำลังใจตัวเองอยู่ในใจตลอดเวลา

อะไรคือสาเหตุที่ทำให้เรามองตัวเองแย่ลง

ถ้าให้มองย้อนกลับไปถึงต้นตอ ส่วนใหญ่มักมีปัจจัยมาจากหลายด้านผสมกันครับ ทั้งเรื่องของสภาพแวดล้อมที่เติบโตมา การถูกกดดันในครอบครัว หรือประสบการณ์เลวร้ายที่เคยพบเจอ บางคนอาจจะได้รับผลกระทบจากการถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักในช่วงวัยเด็ก ทำให้กลไกป้องกันตัวของจิตใจสร้างเกราะแห่งความไม่มั่นใจขึ้นมาเพื่อป้องกันความผิดหวังในอนาคต

วิธีปรับมุมมองเพื่อกู้คืนความภาคภูมิใจในตนเองให้กลับมา

การสร้างความภาคภูมิใจไม่ใช่เรื่องที่ทำได้ในชั่วข้ามคืน แต่เป็นการฝึกฝนทางความคิดที่ต้องอาศัยเวลาและความอดทน

หยุดเสียงวิจารณ์ในหัวของตัวเอง

ลองจินตนาการว่าหากเพื่อนสนิทมาปรึกษาคุณด้วยปัญหาเดียวกับที่คุณกำลังเจอ คุณจะพูดกับเขาอย่างไร? คุณคงไม่ตำหนิหรือซ้ำเติมเขาแน่นอน ดังนั้น ลองเปลี่ยนจากการดุด่าตัวเอง มาเป็นการให้กำลังใจตัวเองเหมือนที่ปฏิบัติกับเพื่อนรัก

จดบันทึกสิ่งเล็กๆ ที่ทำสำเร็จในแต่ละวัน

ความภาคภูมิใจมักพังทลายเพราะเรามัวแต่มองหาความล้มเหลว ลองเปลี่ยนมาจดบันทึกเรื่องเล็กน้อยที่ทำสำเร็จในแต่ละวัน เช่น ตื่นเช้าได้ตามเวลา ทำงานที่คั่งค้างเสร็จ หรือแม้แต่การดูแลตัวเองได้ดีขึ้น สิ่งเหล่านี้จะช่วยตอกย้ำคุณค่าในตัวเองได้เป็นอย่างดี

ตั้งเป้าหมายที่ทำได้จริงและไม่กดดันเกินไป

หลายคนพลาดที่ตั้งมาตรฐานไว้สูงเกินเอื้อม ทำให้พอทำไม่ได้ตามนั้นก็ย้อนกลับมาเกลียดตัวเอง ลองเริ่มจากเป้าหมายเล็กๆ ที่เอื้อมถึง เพื่อสะสมความสำเร็จสะสมเป็นความมั่นใจในระยะยาว

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

หากคุณพบว่าการลดลงของความภาคภูมิใจในตนเองเริ่มส่งผลต่อคุณภาพชีวิตอย่างรุนแรง เช่น เริ่มแยกตัวจากสังคม นอนไม่หลับ มีความรู้สึกสิ้นหวังอย่างต่อเนื่อง หรือมีความคิดอยากทำร้ายตัวเอง นั่นเป็นสัญญาณชัดเจนว่าควรหาคนช่วยดูแล อาจจะเป็นนักจิตวิทยาหรือจิตแพทย์ เพื่อรับการบำบัดทางจิตใจที่เหมาะสม ซึ่งไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่เป็นการดูแลสุขภาพในอีกรูปแบบหนึ่งที่สำคัญไม่แพ้สุขภาพกายครับ