เจาะลึกเรื่องพยาธิในทางเดินอาหาร: ทำไมบางครั้งต้องส่องกล้องถึงจะเจอ?

อาการปวดท้องไม่หาย สักพักสงสัยว่ามีพยาธิหรือเปล่า

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาหมอด้วยอาการปวดท้องเรื้อรัง แน่นท้อง หรือขับถ่ายผิดปกติ บางรายกังวลใจว่าจะมีพยาธิแฝงตัวอยู่ข้างในหรือไม่ โดยเฉพาะในยุคที่เราชอบทานอาหารกึ่งสุกกึ่งดิบ หรืออาหารแนวฟิวชั่นที่อาจมีแหล่งที่มาไม่ชัดเจน การวินิจฉัยไม่ใช่แค่การตรวจอุจจาระแบบเดิมๆ อีกต่อไป แต่การใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่เข้ามาช่วยจะช่วยให้เราเห็นภาพชัดเจนขึ้นว่าความผิดปกติเกิดจากอะไรกันแน่

การวินิจฉัยและการส่องกล้องตรวจ: ขั้นตอนการทำงานของคุณหมอ

เมื่อสงสัยว่ามีความผิดปกติในทางเดินอาหาร แพทย์มักจะเริ่มจากการซักประวัติอย่างละเอียดว่าคนไข้รับประทานอะไรมาบ้าง มีอาการร่วมอื่นๆ อย่างไร จากนั้นจะเข้าสู่กระบวนการตรวจที่แม่นยำขึ้น โดยมีรายละเอียดดังนี้

• การตรวจอุจจาระเพื่อหาไข่พยาธิ: เป็นวิธีเบื้องต้นที่ทำได้ง่าย แต่บางครั้งไข่พยาธิอาจจะออกมาไม่สม่ำเสมอ ทำให้การตรวจรอบเดียวอาจไม่พบ
• การตรวจเลือดเพื่อหาภูมิต้านทาน: ในกรณีพยาธิบางชนิดที่ไม่ได้อาศัยอยู่ในลำไส้โดยตรง แต่ชอนไชไปตามกระแสเลือด การตรวจเลือดจะช่วยบอกได้ว่าร่างกายกำลังต่อสู้กับสิ่งแปลกปลอมเหล่านี้อยู่หรือไม่
• การส่องกล้องตรวจทางเดินอาหาร: เป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพสูงสุดในการวินิจฉัย เพราะแพทย์สามารถมองเห็นสภาพภายในลำไส้ผ่านกล้องขนาดเล็กที่มีกำลังขยายสูง

ทำไมการส่องกล้องถึงเป็นทางออกที่ดีที่สุดในการหาพยาธิ?

หลายคนกังวลกับการส่องกล้อง แต่จริงๆ แล้ววิธีนี้ถือเป็นมาตรฐานทองคำ (Gold Standard) ในการวินิจฉัยโรคทางเดินอาหาร เพราะนอกจากการมองเห็นพยาธิตัวเป็นๆ แล้ว ยังช่วยให้แพทย์ทำสิ่งต่อไปนี้ได้ในคราวเดียว

เก็บตัวอย่างเนื้อเยื่อไปตรวจวิเคราะห์

หากหมอพบรอยโรคหรือก้อนที่สงสัยว่าเกิดจากการอักเสบเรื้อรังจากพยาธิ หมอสามารถตัดชิ้นเนื้อเล็กๆ ออกมาส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการเพื่อยืนยันชนิดของพยาธิได้อย่างแม่นยำที่สุด

รักษาได้ทันทีถ้าพบสิ่งแปลกปลอม

ในบางกรณี หากพบพยาธิตัวใหญ่หรือก้อนที่ขวางทางเดินอาหาร แพทย์ที่ส่องกล้องสามารถใช้เครื่องมือพิเศษคีบเอาพยาธิหรือสิ่งแปลกปลอมนั้นออกมาได้ทันทีโดยไม่ต้องผ่าตัดใหญ่

เตรียมตัวอย่างไรให้พร้อมก่อนส่องกล้องตรวจ

การส่องกล้องเพื่อวินิจฉัยไม่ใช่เรื่องน่ากลัว สิ่งสำคัญที่สุดคือการเตรียมตัวตามคำแนะนำของทีมแพทย์อย่างเคร่งครัด

• งดอาหารและน้ำตามระยะเวลาที่กำหนด เพื่อให้แพทย์มองเห็นผนังลำไส้ได้ชัดเจนที่สุด
• แจ้งรายการยาประจำตัว โดยเฉพาะยาละลายลิ่มเลือดหรือยาที่ส่งผลต่อการแข็งตัวของเลือด
• ทำใจให้สบาย เพราะในระหว่างการส่องกล้องจะมีทีมวิสัญญีแพทย์ดูแลเรื่องความรู้สึก ทำให้คนไข้แทบไม่รู้สึกตัวและไม่มีอาการเจ็บปวดในระหว่างทำ

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ควรรีบมาพบแพทย์

หากคุณมีอาการปวดท้องรุนแรงแบบเฉียบพลัน ถ่ายเป็นเลือด น้ำหนักลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือมีอาการท้องเสียเรื้อรังติดต่อกันเกิน 2 สัปดาห์ อย่าเพิ่งซื้อยาถ่ายพยาธิมาทานเองตามคำบอกเล่าของคนอื่น เพราะหากสาเหตุไม่ได้มาจากพยาธิ แต่มาจากโรคอื่นในทางเดินอาหาร การกินยาผิดประเภทอาจทำให้โรคลุกลามและวินิจฉัยได้ยากขึ้นในอนาคต การเข้าพบแพทย์เพื่อวินิจฉัยให้แน่ชัดด้วยเครื่องมือที่ทันสมัยจะเป็นทางออกที่ปลอดภัยและคุ้มค่าที่สุด