ปวดหัวไม่หายสักที ยิ่งกินยาแก้ปวด ยิ่งปวดหนักกว่าเดิม ทำไมถึงเป็นแบบนั้น?

เวลาปวดหัว สิ่งแรกที่เราหยิบมาพึ่งพาก็หนีไม่พ้นยาแก้ปวดติดบ้าน ไม่ว่าจะเป็นพาราเซตามอล ไอบูโปรเฟน หรือยาไมเกรนชนิดต่างๆ เพราะคิดว่ากินแล้วความเจ็บปวดจะหายไปแล้วเราจะกลับไปใช้ชีวิตต่อได้ปกติ แต่ในห้องตรวจ หมอเจอคนไข้หลายคนที่เดินเข้ามาด้วยปัญหาปวดหัวเรื้อรัง รักษาเท่าไหร่ก็ไม่หายสักที พอลองซักประวัติลึกลงไปจึงรู้ความจริงว่า ยิ่งปวดก็ยิ่งกินยา ยิ่งกินยาก็ยิ่งปวด จนกลายเป็นวงจรอุบาทว์ที่เรียกว่า ภาวะปวดศีรษะจากการใช้ยาแก้ปวดเกินขนาด หรือที่หมอชอบเรียกว่าปวดหัวเพราะยา

วงจรอุบาทว์ของอาการปวดหัวที่เกิดจากยาแก้ปวด

ฟังดูอาจจะย้อนแย้งว่า ยาแก้ปวดทำไมถึงทำให้ปวดหัวเสียเอง กลไกง่ายๆ คือ สมองและระบบประสาทของเราปรับตัวคุ้นเคยกับการมีตัวยาเหล่านี้อยู่ในกระแสเลือดตลอดเวลา พอฤทธิ์ยาหมดลง สมองจะเกิดอาการเรียกร้องยา ทำให้เกิดอาการปวดหัวรอบใหม่ขึ้นมาทันที เป็นการปวดหัวแบบถอนยา (Withdrawal Headache) คนไข้ก็จะเข้าใจว่าอาการปวดกำเริบอีกแล้ว เลยคว้ามากินเพิ่มเข้าไปอีก กลายเป็นว่ายิ่งกินถี่ขึ้น ยิ่งกินโดสสูงขึ้น สมองก็ยิ่งไวต่อความเจ็บปวดมากขึ้นเรื่อยๆ จนในที่สุดเราจะปวดหัวแทบทุกวัน โดยไม่มีวันหยุดพักเลย

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าเรากำลังตกหลุมพรางนี้อยู่

ไม่ใช่ทุกคนที่กินยาแก้ปวดแล้วจะเป็นโรคนี้ แต่มีเกณฑ์ง่ายๆ ที่หมอใช้สังเกตว่าเราเริ่มเข้าข่ายอันตรายแล้วหรือยัง ลองเช็คตัวเองดูจากข้อเหล่านี้

• มีอาการปวดหัวบ่อยมากกว่า 15 วันต่อเดือนติดต่อกันเป็นเวลาหลายเดือน
• มีความจำเป็นต้องกินยาแก้ปวดธรรมดา เช่น พาราเซตามอล มากกว่า 15 วันต่อเดือนขึ้นไป
• หรือถ้าเป็นยากลุ่มแก้ไมเกรนหรือยาแก้ปวดแรงๆ เช่น แอสไพริน ไอบูโปรเฟน หรือยากลุ่มทริปแทน แล้วกินถี่มากกว่า 10 วันต่อเดือน
• ตื่นเช้ามาก็ปวดหัวทันทีตั้งแต่ยังไม่ทันทำอะไร และอาการปวดมักจะดีขึ้นชั่วคราวหลังได้กินยาเม็ดแรกของวัน

ทางออกและการรักษาเพื่อตัดวงจรปวดหัวเรื้อรัง

ข่าวดีคืออาการนี้รักษาให้หายขาดได้ แต่ต้องอาศัยความเด็ดเดี่ยวและความเข้าใจพอสมควร เพราะช่วงแรกของการรักษาจะค่อนข้างทรมาน แนวทางหลักที่หมอแนะนำมีดังนี้

การหยุดยาตัวปัญหาอย่างเด็ดขาดภายใต้คำแนะนำของแพทย์

วิธีเดียวที่จะตัดวงจรนี้ได้คือการหยุดยาแก้ปวดตัวที่กินเกินขนาดนั้นทันที หรือทยอยลดปริมาณลงตามแพทย์สั่ง ช่วง 1 ถึง 2 สัปดาห์แรก อาการปวดหัวอาจจะรุนแรงขึ้นกว่าเดิมเพราะร่างกายกำลังขับยาออกและปรับตัว แต่ช่วงเวลานี้จะค่อยๆ ดีขึ้นเมื่อผ่านพ้นไปได้

การใช้ยาป้องกันร่วมกับการปรับพฤติกรรม

แพทย์อาจพิจารณาให้ยากลุ่มป้องกันไมเกรนหรือยาคลายเครียดในขนาดต่ำ เพื่อช่วยประคับประคองอาการปวดในช่วงที่เรากำลังหยุดยาแก้ปวดชุดเก่า พร้อมกับการจดบันทึกสมุดบันทึกอาการปวดหัว เพื่อดูว่าอะไรคือตัวกระตุ้นที่แท้จริง นอกเหนือจากการกินยา

การดูแลตัวเองเบื้องต้นและการปรึกษาแพทย์เพื่อหาแนวทางแก้ปวดที่ปลอดภัย จึงเป็นทางออกที่ดีที่สุด แทนที่จะปล่อยให้ร่างกายตกเป็นทาสของยาแก้ปวดไปตลอดชีวิต