ภาวะขาดน้ำในเด็ก: เรื่องใกล้ตัวที่พ่อแม่ต้องระวังเมื่อลูกท้องเสียหรือไข้สูง

ลูกตัวร้อน ท้องเสียบ่อย พ่อแม่รู้ทันไหมว่ากำลังเผชิญกับภาวะขาดน้ำในเด็ก

เวลาที่ลูกน้อยไม่สบาย ไม่ว่าจะเป็นไข้สูง อาเจียน หรือท้องเสีย สิ่งที่หมอมักจะกังวลมากที่สุดไม่ใช่แค่ออาการป่วยตัวหลักนั้น แต่คือภาวะแทรกซ้อนที่ตามมาเงียบๆ อย่างภาวะขาดน้ำในเด็ก ซึ่งเกิดขึ้นได้รวดเร็วกว่าในผู้ใหญ่มาก เพราะร่างกายของเด็กมีสัดส่วนของน้ำสูงกว่า และอัตราการเผาผลาญก็ทำงานเร็วกว่าด้วยครับ

สัญญาณเตือนภัยระยะแรก: ดูอย่างไรว่าลูกเริ่มขาดน้ำแล้ว

ในระยะเริ่มต้น ร่างกายของเด็กจะพยายามสงวนน้ำเอาไว้ ทำให้เราอาจจะสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงเล็กๆ น้อยๆ เหล่านี้ได้จากกิจวัตรประจำวัน

• ปัสสาวะน้อยลง: สังเกตง่ายที่สุดคือผ้าอ้อมไม่เปียกเลยในช่วง 4 ถึง 6 ชั่วโมงที่ผ่านมา หรือเด็กโตไม่ได้เข้าห้องน้ำนานกว่าปกติ
• ปากแห้งและคอแห้ง: เวลาลูกร้องไห้สังเกตว่าไม่มีน้ำตาไหลออกมา หรือริมฝีปากแห้งแตก
• ซึมลงกว่าปกติ: ดูอ่อนเพลีย ไม่ค่อยเล่น ไม่ร่าเริงเหมือนทุกวัน

อาการหนักที่ต้องระวัง: เมื่อร่างกายขาดน้ำรุนแรงจนอันตราย

ถ้าปล่อยให้สูญเสียน้ำเรื้อรังโดยไม่ได้รับการชดเชยที่เหมาะสม อาการจะเริ่มลุกลามจนเข้าขั้นวิกฤต ซึ่งพ่อแม่ต้องรีบสังเกตจุดเหล่านี้ให้ดี

• กระหม่อมหน้ายุ๋มลงไปอย่างเห็นได้ชัดในเด็กทารก
• ตาโหลลึก โหลโบ๋ แก้มตอบ
• ผิวหนังเหี่ยวย่น พับผิวแล้วคืนตัวช้ามาก
• หายใจหอบลึก ชีพจรเต้นเร็วแต่วาย
• ปลายมือปลายเท้าเย็นและมีสีเขียวคล้ำ

วิธีรับมือและแก้ไขเบื้องต้นเมื่อลูกเริ่มมีอาการ

หากเด็กยังสามารถดื่มน้ำได้เอง และไม่มีอาการอาเจียนพุ่งรุนแรง การดูแลที่บ้านสามารถทำได้โดยการจิบน้ำเกลือแร่สำหรับเด็กทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง เพื่อให้ร่างกายค่อยๆ ดูดซึมน้ำกลับคืนไป

เกลือแร่แบบไหนที่ปลอดภัยสำหรับลูกน้อย

การเลือกใช้ผงเกลือแร่หรือ ORS สำหรับเด็ก ต้องเป็นสูตรสำหรับเด็กท้องเสียโดยเฉพาะ ห้ามใช้เกลือแร่สำหรับนักกีฬาเด็ดขาด เพราะมีปริมาณน้ำตาลและเกลือแร่ที่เข้มข้นเกินไป ซึ่งอาจทำให้ภาวะท้องเสียและอาการขาดน้ำแย่ลงกว่าเดิม

อาการแบบไหนที่ต้องพาไปพบแพทย์ทันที

หากลองให้จิบเกลือแร่แล้วลูกยังอาเจียนทุกครั้งที่กิน ดื่มอะไรไม่ลงเลย ปัสสาวะไม่ 8 ชั่วโมงติดต่อกัน มีไข้สูงร่วมด้วย หรือเด็กซึมมากจนปลุกไม่ค่อยตื่น กรณีเหล่านี้ไม่อนุญาตให้นอนดูอาการที่บ้าน ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลเพื่อให้แพทย์พิจารณาให้น้ำเกลือทางหลอดเลือดดำอย่างเร่งด่วน