ภาวะขาดน้ำในเด็ก: เรื่องใกล้ตัวที่พ่อแม่ต้องรีบสังเกตก่อนสาย

ลูกน้อยซึมลง ไม่ค่อยฉี่: สัญญาณเตือนภัยจากภาวะขาดน้ำในเด็ก

เวลาลูกน้อยไม่สบาย ท้องเสีย อาเจียน หรือมีไข้สูง สิ่งที่หมอมักจะกังวลและย้ำเตือนคุณพ่อคุณแม่เสมอคือเรื่องของการสูญเสียน้ำในร่างกายครับ เพราะเด็กเล็กๆ โดยเฉพาะทารกและเด็กวัยเตาะแตะ มีสัดส่วนของน้ำในร่างกายมากกว่าผู้ใหญ่ ทำให้เวลาที่ร่างกายสูญเสียน้ำไปเพียงนิดเดียว ก็อาจเกิดภาวะขาดน้ำตามมาได้อย่างรวดเร็วจนน่าตกใจ

ในฐานะหมอเด็ก หลายครั้งที่เจอคุณพ่อคุณแม่พามาหาที่คลินิกตอนที่ลูกเริ่มมีอาการซึมมากแล้ว ซึ่งความจริงเราสามารถสังเกตสัญญาณเตือนตั้งแต่ระยะเริ่มต้นได้ เพื่อป้องกันไม่ให้อาการลุกลามจนต้องให้น้ำเกลือที่โรงพยาบาลครับ

ลูกกำลังขาดน้ำอยู่หรือเปล่า? สังเกตอาการแบบนี้ให้

การดูว่าลูกน้อยกำลังเผชิญกับภาวะขาดน้ำในเด็กอยู่หรือไม่ ไม่ได้ดูยากอย่างที่คิดครับ เราสามารถสังเกตจากพฤติกรรมและร่างกายรอบตัวเขาได้เลย

วิธีเช็กผ้าอ้อมและปัสสาวะของลูก

สัญญาณที่ชัดเจนที่สุดคือเรื่องของห้องน้ำครับ ปกติแล้วเด็กเล็กควรจะมีปัสสาวะออกทุกๆ 3 ถึง 4 ชั่วโมง หรือถ้าใส่ผ้าอ้อมสำเร็จรูป ผ้าอ้อมควรจะเปียกชุ่ม ถ้าคุณพ่อคุณแม่สังเกตว่าลูกไม่ได้ฉี่เลยติดต่อกันนาน 6 ชั่วโมงขึ้นไป หรือสีของปัสสาวะเปลี่ยนเป็นสีเหลืองเข้มจัด นั่นแปลว่าน้ำในร่างกายเริ่มเหลือน้อยแล้วครับ

ลักษณะอาการทางร่างกายที่ฟ้องว่าร่างกายแห้ง

ลองสังเกตดูว่าลูกมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วยหรือไม่ ริมฝีปากแห้งแตก ลิ้นแห้งเวลาที่ร้องไห้แทบไม่มีน้ำตาไหลออกมาเลย หรือถ้าเป็นเด็กทารกที่ยังมีกระหม่อมหน้าอยู่ ลองสังเกตดูว่ากระหม่อมบุ๋มลงไปมากกว่าปกติไหม นอกจากนี้เรื่องของอารมณ์ก็สำคัญครับ เด็กที่ขาดน้ำมักจะหงุดหงิด งอแงผิดปกติในตอนแรก ก่อนจะเปลี่ยนเป็นอาการซึม แรงไม่มี และไม่ค่อยเล่นเหมือนเคย

สาเหตุยอดฮิตที่ทำให้ลูกรักสูญเสียน้ำในร่างกาย

ส่วนใหญ่แล้ว ภาวะขาดน้ำในเด็ก มักจะไม่ได้เกิดขึ้นลอยๆ ครับ แต่มักจะมีสาเหตุหลักมาจากโรคติดเชื้อทางเดินอาหาร หรือที่เรารู้จักกันดีว่าท้องร่วง ซึ่งทำให้เด็กถ่ายเหลวบ่อยและอาเจียนจนร่างกายเก็บน้ำไว้ไม่อยู่ อีกสาเหตุที่พบบ่อยไม่แพ้กันคือไข้หวัดใหญ่หรือไข้สูงทั่วไป เวลาที่เด็กตัวร้อน ร่างกายจะระบายความร้อนออกมาทางเหงื่อและการหายใจที่หอบเร็วขึ้น ทำให้สูญเสียน้ำโดยไม่รู้ตัว ประกอบกับการที่เด็กไม่ค่อยยอมกินน้ำหรือกินนมเพราะเจ็บคอหรือเบื่ออาหาร ก็ยิ่งเร่งให้เกิดภาวะนี้เร็วขึ้นไปอีกครับ

วิธีรับมือเบื้องต้นเมื่อลูกเริ่มมีอาการขาดน้ำ

ถ้าลูกยังมีอาการไม่มาก ยังพอรับรู้และดื่มน้ำได้ สิ่งสำคัญที่สุดคือการชดเชยน้ำและเกลือแร่ที่เสียไปครับ

จิบน้ำเกลือแร่ (ORS) ให้ถูกวิธี

สำหรับเด็กที่มีอาการท้องเสียหรืออาเจียน การให้ดื่มน้ำเปล่าอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ เพราะเกลือแร่ในร่างกายจะถูกขับออกไปหมด แนะนำให้ใช้ผงเกลือแร่สำหรับเด็ก (ORS) ชงกับน้ำสะอาดตามสัดส่วนที่ระบุข้างซอง วิธีการให้คือ ให้ลูกจิบทีละน้อยแต่บ่อยครั้งครับ เช่น ใช้ช้อนชาป้อนทุกๆ 5 ถึง 10 นาที ห้ามบังคับให้ดื่มรวดเดียวหมดขวดเด็ดขาด เพราะจะไปกระตุ้นให้อาเจียนพุ่งออกมามากกว่าเดิม

อาการแบบไหนที่แปลว่าอาการหนัก และต้องรีบพาลูกไปโรงพยาบาลทันที

มีบางสถานการณ์ที่คุณพ่อคุณแม่ไม่ควรดูแลเองที่บ้านครับ หากลูกมีอาการเข้าข่ายเหล่านี้ ควรรีบพาไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลทันที

• ซึมมาก ปลุกตื่นยาก หรือไม่ค่อยตอบสนองต่อสิ่งรอบตัว
• อาเจียนทุกอย่างที่กินเข้าไป แม้แต่น้ำเปล่าก็ไม่สามารถเก็บไว้ในท้องได้เลย
• ร้องไห้ไม่มีน้ำตาเลยแม้แต่หยดเดียว และปากแห้งสนิท
• กระหม่อมบุ๋มลึกมาก ตาโหลโบ๋
• หายใจหอบลึก หรือชีพจรเต้นเร็วผิดปกติ
• ไม่ได้ปัสสาวะเลยนานเกิน 8 ชั่วโมง

การปล่อยให้เด็กมีภาวะขาดน้ำในเด็กรุนแรง อาจส่งผลกระทบต่อการทำงานของอวัยวะภายใน เช่น ไตวาย หรือช็อกจากการขาดน้ำได้ ดังนั้นความใส่ใจและสังเกตอาการตั้งแต่เนิ่นๆ คือเกราะป้องกันที่ดีที่สุดที่พ่อแม่จะมอบให้ลูกน้อยได้ครับ