ลูกน้อยวัยขวบปีแรก จำเป็นต้องกินอาหารเสริมธาตุเหล็กจริงหรือ?

ลูกน้อยวัยขวบปีแรก ทำไมถึงเสี่ยงขาดธาตุเหล็ก?

คุณพ่อคุณแม่หลายคนมักตกใจเวลาที่หมอตรวจเลือดแล้วพบว่าลูกน้อยมีภาวะซีด หรือมีปริมาณธาตุเหล็กสะสมในร่างกายค่อนข้างน้อย ทั้งที่เด็กก็กินนมเก่งและดูจ้ำม่ำแข็งแรงดี เรื่องนี้มีคำอธิบายทางการแพทย์ที่เข้าใจได้ไม่ยากครับ

ย้อนกลับไปตั้งแต่ตอนที่ลูกอยู่ในท้อง แม่คือแหล่งอาหารสำคัญที่ช่วยส่งผ่านธาตุเหล็กมาสะสมไว้ที่ตับของทารกตั้งแต่ช่วงไตรมาสสุดท้ายของการตั้งครรภ์ เงินเก็บก้อนนี้จะช่วยให้ลูกใช้ได้ยาวนานในช่วง 4 ถึง 6 เดือนแรกของชีวิต โดยเฉพาะเด็กที่กินนมแม่อย่างเดียว ซึ่งแม้ว่านมแม่จะเป็นอาหารที่ดีที่สุดและมีสารอาหารครบถ้วน แต่ปริมาณธาตุเหล็กตามธรรมชาติในนมแม่จะมีค่อนข้างน้อย เมื่อเด็กโตขึ้นและน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ปริมาณธาตุเหล็กที่สะสมไว้จึงค่อยๆ หมดไป

สัญญาณเตือนแบบไหน ที่บอกว่าลูกกำลังขาดธาตุเหล็ก

ภาวะขาดธาตุเหล็กในเด็กเล็กมักจะไม่แสดงอาการชัดเจนในระยะแรก ทำให้คุณพ่อคุณแม่หลายคนมองข้ามไป แต่ถ้าปล่อยไว้นานจนเกิดเป็นภาวะโลหิตจาง ลูกน้อยอาจเริ่มแสดงอาการเหล่านี้ออกมาให้เห็น

• ผิวซีดเซียว: สังเกตได้ชัดบริเวณเปลือกตาด้านใน ริมฝีปาก หรือฝ่ามือที่ดูจางกว่าปกติ
• เหนื่อยง่าย งอแงผิดปกติ: เด็กบางคนอาจดูซึมกว่าเดิม ไม่มีแรงเล่น หรือหงุดหงิดง่ายโดยไม่มีสาเหตุ
• พัฒนาการทางสมองช้าลง: ธาตุเหล็กมีส่วนสำคัญมากในการสร้างเม็ดเลือดแดงเพื่อนำออกซิเจนไปเลี้ยงสมองและอวัยวะต่างๆ หากขาดในช่วงขวบปีแรกอาจส่งผลต่อการเรียนรู้ในระยะยาว
• เจริญเติบโตช้า: น้ำหนักและส่วนสูงอาจไม่ค่อยเพิ่มตามเกณฑ์มาตรฐาน

อาหารเสริมธาตุเหล็กสำหรับทารกและเด็กเล็ก: ใครบ้างที่ต้องกิน?

ไม่ใช่เด็กทุกคนที่จะต้องกินธาตุเหล็กเสริมเป็นยาหยอดเสมอไปครับ ขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายอย่างที่คุณหมอต้องประเมินเป็นรายบุคคล

เด็กกินนมแม่ล้วน

องค์การอนามัยโลกและราชวิทยาลัยกุมารแพทย์แห่งประเทศไทย แนะนำให้เด็กที่กินนมแม่อย่างเดียวเริ่มได้รับธาตุเหล็กเสริมชนิดหยอด ในปริมาณ 1 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน ตั้งแต่อายุ 4 เดือนเป็นต้นไป เพื่อป้องกันภาวะขาดธาตุเหล็ก

เด็กคลอดก่อนกำหนด

กลุ่มนี้ถือเป็นกลุ่มเสี่ยงสูงมาก เพราะยังไม่ทันได้สะสมธาตุเหล็กในช่วงท้ายของการตั้งครรภ์ จึงมักจะต้องเริ่มให้ธาตุเหล็กเสริมเร็วขึ้นตั้งแต่อายุ 2 สัปดาห์ถึง 1 เดือนเลยทีเดียว

เด็กที่กินนมผสม

หากเด็กกินนมผงสูตรปกติที่มีการเสริมธาตุเหล็กในปริมาณที่เพียงอยู่แล้ว อาจไม่ต้องได้รับธาตุเหล็กเสริมเพิ่ม ยกเว้นแต่ตรวจพบภาวะซีดจากการเจาะเลือด

เคล็ดลับการป้อนยาธาตุเหล็กให้ลูกน้อยไม่ให้เป็นเรื่องยาก

ยาธาตุเหล็กชนิดหยอดสำหรับเด็กเล็กมักจะมีรสชาติฝาดหรือคาวเล็กน้อย และอาจทำให้ฟันของลูกมีคราบสีดำชั่วคราวได้ การบริหารยาจึงต้องอาศัยเทคนิคสักนิดเพื่อให้ลูกทานได้ง่ายขึ้น

• ใช้ไซริงค์หรือหลอดหยอดที่แถมมากับยาค่อยๆ ฉีดatกระพุ้งแก้มทีละน้อย เพื่อป้องกันการสำลักและลดการสัมผัสกับฟันโดยตรง
• สามารถผสมยาธาตุเหล็กลงในนมหรืออาหารเสริมบางชนิดได้ แต่ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน เพราะแคลเซียมในนมบางประเภทอาจขัดขวางการดูดซึมของธาตุเหล็ก
• หลังจากป้อนยาเสร็จ ควรให้ลูกดื่มน้ำตาม หรือใช้ผ้าสะอาดเช็ดเหงือกและฟันให้เรียบร้อย
• เลือกกินอาหารเสริมธาตุเหล็กคู่กับอาหารที่มีวิตามินซีสูง เช่น น้ำส้มคั้นสด (สำหรับเด็กที่อายุเกิน 1 ขวบแล้ว) จะช่วยเพิ่มการดูดซึมธาตุเหล็กได้ดียิ่งขึ้น