ภาวะตัวเหลืองในทารกแรกเกิด: เรื่องที่คุณพ่อคุณแม่มือใหม่ต้องรู้และสังเกต

ช่วงแรกหลังอุ้มลูกน้อยกลับบ้าน คุณพ่อคุณแม่หลายคนมักจะกังวลกับอาการที่ลูกดูมีผิวออกเหลืองๆ ตาเหลืองๆ จนอดใจไม่ไหวต้องคอยเปิดไฟส่องดูผิวลูกบ่อยๆ ในช่วงวันแรกๆ ความกังวลนี้เกิดขึ้นได้กับทุกครอบครัว และในฐานะหมอเด็กก็เข้าใจความรู้สึกนี้ดีว่ามันน่าใจหายแค่ไหนเมื่อเห็นลูกน้อยมีอาการผิดปกติเกิดขึ้นตั้งแต่เพิ่งลืมตาดูโลก

ทำไมลูกน้อยถึงตัวเหลืองหลังคลอด

อาการตัวเหลืองในทารกแรกเกิดไม่ได้เกิดขึ้นจากโรคประหลาดอะไร แต่มาจากสารสีเหลืองที่เรียกว่า บิลิรูบิน (Bilirubin) ในร่างกายของเจ้าตัวเล็กมีปริมาณสูงเกินไป โดยปกติแล้วเม็ดเลือดแดงในตัวเด็กทารกจะมีปริมาณมากกว่าผู้ใหญ่ และเมื่อคลอดออกมาตับของลูกยังทำงานได้ไม่เต็มที่ในการกำจัดสารตัวนี้ออกจากกระแสเลือด เจ้าบิลิรูบินนี้ก็เลยล่องลอยไปสะสมตามผิวหนังและเยื่อบุตา ทำให้เราเห็นว่าลูกมีผิวสีเหลืองขึ้นมาอย่างชัดเจน

ประเภทของอาการตัวเหลืองที่เจอได้บ่อย

อาการตัวเหลืองในเด็กแรกเกิดแบ่งออกเป็นแบบที่พบได้ทั่วไปและหายได้เอง กับแบบที่เกิดจากโรคหรือความผิดปกติบางอย่าง ซึ่งคุณหมอต้องตรวจอย่างละเอียด

ภาวะตัวเหลืองจากธรรมชาติที่มักหายได้เอง

ส่วนใหญ่จะเริ่มเห็นอาการในช่วงวันที่สองหรือวันที่สามหลังคลอด เนื่องจากตับของลูกยังปรับตัวไม่ทัน พอเข้าสู่วันที่เจ็ดถึงวันที่สิบ อาการเหลืองนี้จะค่อยๆ จางหายไปเองเมื่อตับเริ่มทำงานได้ดีขึ้น ประกอบกับการที่ลูกได้รับนมอย่างเพียงพอ ช่วยขับถ่ายสารเหล่านี้ออกทางอุจจาระและปัสสาวะ

ภาวะตัวเหลืองจากความผิดปกติที่ต้องระวัง

ถ้าลูกตัวเหลืองตั้งแต่วันแรกหลังคลอด หรือมีอาการเหลืองลามลงมาถึงฝ่ามือฝ่าเท้า รวมถึงตัวเหลืองนานเกินสองสัปดาห์ แบบนี้ไม่ใช่เรื่องปกติธรรมดาแล้ว อาจเกิดจากความผิดปกติของหมู่เลือดแม่กับลูกไม่ตรงกัน หรือมีภาวะพร่องเอนไซม์บางตัวในเม็ดเลือด ซึ่งกลุ่มนี้ต้องได้รับการดูแลจากแพทย์อย่างใกล้ชิด

วิธีสังเกตอาการตัวเหลืองด้วยตัวเองที่บ้าน

การตรวจดูอาการตัวเหลืองทำได้ง่ายๆ ในห้องที่มีแสงธรรมชาติสว่างพอ โดยใช้นิ้วกดลงไปบนผิวหนังของลูกเบาๆ แล้วปล่อย เพื่อดูสีผิวบริเวณที่กดลงไป หากเห็นว่าเป็นสีเหลืองชัดเจน ให้ไล่ดูระดับความเหลืองตั้งแต่ใบหน้า หน้าอก หน้าท้อง ไปจนถึงแขนขา หากเหลืองลงมาถึงระดับเข่าหรือฝ่าเท้า แสดงว่ามีปริมาณสารเหลืองในเลือดค่อนข้างสูง ควรพามาพบแพทย์เพื่อตรวจเลือดทันที

การรักษาเมื่อลูกน้อยมีภาวะตัวเหลือง

เมื่อตรวจพบว่าระดับสารบิลิรูบินสูงเกินเกณฑ์ปลอดภัย คุณหมอจะพิจารณาแนวทางรักษาที่เหมาะสม ซึ่งไม่ใช่เรื่องน่ากลัวอย่างที่คิด

การส่องไฟรักษาตัวเหลือง

วิธีนี้เป็นการให้ลูกนอนใต้หลอดไฟพิเศษที่ปล่อยแสงคลื่นความแสงเฉพาะ เพื่อช่วยเปลี่ยนสภาพของสารบิลิรูบินที่สะสมอยู่ใต้ผิวหนังให้ละลายน้ำได้ง่ายขึ้น และขับออกจากร่างกายทางปัสสาวะกับอุจจาระได้โดยไม่ต้องผ่าตัด ระหว่างส่องไฟพยาบาลจะช่วยปิดตาและดูแลลูกน้อยอย่างดี

การให้ดื่มนมอย่างเพียงพอเพื่อขับของเสีย

ไม่ว่าจะเป็นนมแม่หรือนมผสม การที่ลูกดูดนมได้ดีและถ่ายบ่อยๆ จะช่วยเร่งการขับสารเหลืองให้ออกมาจากร่างกายได้เร็วขึ้น หากคุณแม่น้ำนมยังมาไม่ 5 วันแรก การกระตุ้นให้นมบ่อยๆ หรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเรื่องการให้นมจึงเป็นเรื่องสำคัญมาก

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ต้องรีบพามาพบแพทย์ทันที

คุณพ่อคุณแม่ควรสังเกตพฤติกรรมรอบด้านของลูกร่วมด้วย หากพบอาการเหล่านี้ควรรีบพามาโรงพยาบาลโดยด่วน ไม่ควรรอให้ถึงวันนัดเดิม

• ลูกซึมมากปลุกตื่นยากหรือไม่ยอมดูดนมเลย
• ร้องไห้เสียงแหลมผิดปกติหรือตัวอ่อนปวกเปียก
• อุจจาระมีสีซีดเหมือนสีดินน้ำมันและปัสสาวะมีสีเข้มจัด
• ตัวเหลืองลามลงมาถึงฝ่ามือและฝ่าเท้าอย่างรวดเร็ว

ท้ายที่สุดนี้ อาการตัวเหลืองในทารกแรกเกิดเป็นเรื่องที่พบได้บ่อยมาก แต่หากสังเกตอาการอย่างใกล้ชิดและมาพบแพทย์ตามนัดเพื่อประเมินระดับความเหลืองอย่างสม่ำเสมอ ลูกน้อยก็จะปลอดภัยและเติบโตสมบูรณ์แข็งแรงดีอย่างแน่นอน