เจ็บตรงไหนต้องประคบอะไร? วิธีการประคบร้อนและประคบเย็นเพื่อบรรเทาอาการปวดบวมอย่างถูกต้อง

ประคบร้อนหรือเย็นดี? ปัญหาคลาสสิกที่หลายคนมักเลือกผิด

เวลาเจ็บป่วยหรือเกิดอุบัติเหตุเล็กๆ น้อยๆ ในชีวิตประจำวัน เช่น ข้อเท้าพลิก หรือปวดหลังจากการนั่งทำงานนานๆ สิ่งแรกที่หลายคนนึกถึงคือการประคบ แต่เชื่อไหมว่าคนไข้จำนวนมากยังจำสลับกันอยู่ การเลือกใช้วิธีผิดอาจทำให้อาการอักเสบที่เป็นอยู่แย่ลงกว่าเดิม วันนี้ผมจะมาสรุปเทคนิคการเลือกใช้การประคบร้อนและประคบเย็นเพื่อบรรเทาอาการปวดบวมอย่างถูกต้องให้เข้าใจง่ายที่สุด

อาการแบบไหนที่ต้องใช้การประคบเย็น

การประคบเย็นมีเป้าหมายหลักคือการลดการไหลเวียนของเลือดในบริเวณที่บาดเจ็บ เพื่อช่วยลดอาการบวม ลดเลือดออกใต้ผิวหนัง และลดความเจ็บปวดจากการอักเสบเฉียบพลัน โดยทั่วไปจะใช้ในกรณีดังนี้

• การบาดเจ็บแบบฉับพลัน เช่น ข้อเท้าพลิก หกล้ม กระแทกจนปวดบวม
• ช่วง 24 ถึง 48 ชั่วโมงแรกหลังจากได้รับบาดเจ็บ
• อาการปวดฟัน หรือมีไข้สูง
• อาการตาบวมช้ำ

วิธีการคือใช้เจลเย็นหรือน้ำแข็งห่อผ้าขนหนู ประคบไว้ประมาณ 15 ถึง 20 นาที ห้ามนำน้ำแข็งวางลงบนผิวหนังโดยตรงเพราะอาจทำให้ผิวหนังไหม้จากความเย็นได้

อาการแบบไหนที่ต้องใช้การประคบร้อน

การประคบร้อนทำหน้าที่ในทางตรงกันข้าม คือช่วยให้หลอดเลือดขยายตัว เลือดไหลเวียนได้ดีขึ้น ช่วยคลายกล้ามเนื้อที่ตึงเครียดหรือยึดติดให้นุ่มลง การประคบร้อนเหมาะกับอาการปวดแบบเรื้อรังหรืออาการปวดที่ไม่ได้เกิดจากการอักเสบสดๆ ร้อนๆ ดังนี้

• อาการปวดหลัง ปวดคอ หรือปวดบ่าจากการนั่งทำงานนานๆ
• อาการกล้ามเนื้อตึง ปวดเมื่อยตามร่างกาย
• อาการปวดประจำเดือน
• อาการข้อติด หรือปวดเรื้อรังที่เกิน 48 ชั่วโมงไปแล้ว

สำหรับการประคบร้อน ควรใช้อุณหภูมิที่อุ่นพอดี ไม่ร้อนจนลวกผิวหนัง ประคบครั้งละ 15 ถึง 20 นาทีเช่นกัน

ข้อควรระวังสำคัญที่ไม่ควรละเลย

ถึงแม้จะเป็นวิธีการรักษาที่ง่าย แต่ก็มีข้อห้ามที่ต้องระวังเพื่อป้องกันอันตราย โดยเฉพาะผู้ที่มีปัญหาเรื่องความรู้สึกสัมผัสบกพร่อง เช่น ผู้ป่วยเบาหวานที่มีอาการชาปลายมือปลายเท้า ควรหลีกเลี่ยงการประคบด้วยตัวเองหากไม่แน่ใจเรื่องอุณหภูมิเพราะอาจเกิดแผลพุพองได้โดยไม่รู้ตัว

เมื่อไหร่ที่การประคบอาจเอาไม่อยู่?

หากอาการบาดเจ็บมีความรุนแรง เช่น มีกระดูกผิดรูป ปวดรุนแรงจนขยับอวัยวะส่วนนั้นไม่ได้เลย หรือมีอาการบวมแดงร้อนมากผิดปกติร่วมกับมีไข้ การประคบอาจช่วยได้เพียงบรรเทาอาการเบื้องต้นเท่านั้น ในกรณีนี้ควรเข้าพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด เพราะอาจมีการบาดเจ็บของเส้นเอ็นหรือกระดูกที่ต้องได้รับการรักษาเฉพาะทางมากกว่าการประคบเพียงอย่างเดียว