ทำไมกล้ามเนื้อหายถึงทำให้เข่าพัง? ความลับของภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยที่ส่งผลต่อความมั่นคงของข้อเข่า

ทำไมช่วงนี้เดินแล้วรู้สึกเหมือนเข่าจะทรุด

หลายคนมักเข้าใจว่าปัญหาเข่าเสื่อมหรือเข่าไม่มั่นคงเกิดจากการใช้งานหนักหรืออายุที่มากขึ้นเท่านั้น แต่หมออยากให้ลองสังเกตดูครับว่า ช่วงหลังมานี้ต้นขาของตัวเองดูเล็กลงหรือลีบลงบ้างไหม หลายคนเดินแล้วรู้สึกเหมือนขาไม่มีแรง เข่าขัด หรือมีอาการวูบเหมือนจะทรุดโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน นั่นเป็นเพราะเรากำลังเผชิญกับภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยที่ส่งผลต่อความมั่นคงของข้อเข่า ซึ่งเปรียบเสมือนฐานรากของบ้านที่กำลังผุพังลงเรื่อยๆ ทำให้ตัวโครงสร้างหลักอย่างข้อเข่าต้องแบกรับภาระหนักเกินความจำเป็น

กล้ามเนื้อต้นขาคือพระเอกตัวจริงที่ช่วยพยุงเข่า

ข้อเข่าของเราไม่ได้ทำงานตามลำพังด้วยตัวเองครับ รอบๆ ข้อเข่ามีกล้ามเนื้อต้นขา ทั้งด้านหน้าและด้านหลัง ทำหน้าที่เป็นเหมือนเชือกสลิงที่คอยดึงรั้งและประคองให้ข้อต่ออยู่ในตำแหน่งที่ถูกต้อง หากมวลกล้ามเนื้อเหล่านี้หายไปจากการที่ร่างกายขาดการใช้งานหรือได้รับสารอาหารไม่เพียงพอ แรงกระแทกในทุกย่างก้าวที่ควรจะถูกซับไว้ด้วยกล้ามเนื้อจะถูกส่งตรงไปที่ผิวข้อเข่าโดยตรง สิ่งนี้แหละครับที่ทำให้เกิดอาการเข่าเสื่อมก่อนวัยอันควร

สัญญาณเตือนที่บอกว่ากล้ามเนื้อรอบเข่าเริ่มไม่ไหวแล้ว

อาการไม่ได้เริ่มต้นด้วยความเจ็บปวดรุนแรงเสมอไป แต่เราสามารถสังเกตความผิดปกติได้จากสัญญาณเหล่านี้:

• เวลาลุกจากเก้าอี้ต้องใช้มือยันหรือออกแรงเยอะกว่าปกติ
• รู้สึกเหมือนเข่าบิดหรือโครงเครงเวลาเดินบนพื้นไม่เรียบ
• มีเสียงดังในเข่าเวลาขยับตัว หรือรู้สึกเข่าขัดๆ เหมือนติดอะไรบางอย่าง
• ต้นขาดูเล็กลงเมื่อเทียบกับช่วงที่อายุยังน้อย หรือใส่กางเกงแล้วรู้สึกหลวมช่วงต้นขามากขึ้น

วิธีเช็กตัวเองว่ากล้ามเนื้อเริ่มหายไปหรือยัง

การตรวจเช็กเบื้องต้นที่หมอแนะนำให้ทำที่บ้านคือการลองลุกนั่งจากเก้าอี้ด้วยขาเพียงข้างเดียว หากทำไม่ได้หรือต้องใช้ตัวช่วยพยุงเยอะ แสดงว่าความมั่นคงของเข่าเริ่มมีปัญหาแล้ว นอกจากนี้ การวัดรอบต้นขาเปรียบเทียบกับช่วงเวลาในอดีตก็เป็นตัวบ่งชี้ที่ดี หากกล้ามเนื้อลดลงความมั่นคงก็จะลดลงตามไปเป็นเงาตามตัว

หยุดภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยด้วยการขยับอย่างถูกจุด

ข่าวดีคือภาวะนี้แก้ไขได้ครับ เราไม่จำเป็นต้องเข้ายิมเพื่อยกเวทหนักๆ แต่เราต้องการการออกกำลังกายที่เน้นการสร้างกล้ามเนื้อรอบข้อเข่าโดยเฉพาะ:

• ท่าเหยียดขาตรง: นั่งบนเก้าอี้หรือพื้น เหยียดขาตรงแล้วเกร็งค้างไว้ เพื่อกระตุ้นกล้ามเนื้อหน้าขาโดยไม่ต้องลงน้ำหนักที่ข้อเข่ามากเกินไป
• ท่าลุกนั่งเบาๆ: ฝึกพยุงตัวขึ้นลงโดยให้ความสำคัญกับจังหวะที่ช้าและมั่นคง
• การเพิ่มโปรตีนคุณภาพ: กล้ามเนื้อต้องการวัตถุดิบไปซ่อมแซม การทานโปรตีนให้เพียงพอในแต่ละมื้อมีความสำคัญไม่แพ้การออกกำลังกาย

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาหมอเพื่อรักษาเข่าและกล้ามเนื้อ

หากอาการเข่าไม่มั่นคงเริ่มรบกวนชีวิตประจำวัน เช่น เดินแล้วมีอาการเข่าทรุดจนน่ากลัว หรือมีอาการปวดบวมเกิดขึ้นบ่อยๆ ไม่ควรฝืนออกกำลังกายเองจนกว่าจะได้รับคำแนะนำที่ถูกต้อง หมออาจจำเป็นต้องตรวจดูว่าความเสียหายได้ลามไปถึงกระดูกอ่อนในข้อเข่าแล้วหรือยัง เพื่อจะได้วางแผนการฟื้นฟูทั้งในส่วนของมวลกล้ามเนื้อและความแข็งแรงของข้อเข่าไปพร้อมๆ กัน