ภาวะเยื่อหุ้มสมองอักเสบ: เมื่ออาการปวดหัวธรรมดาอาจไม่ใช่แค่เรื่องเล็ก

เยื่อหุ้มสมองอักเสบคืออะไรกันแน่

เวลาที่มีคนไข้เดินเข้ามาปรึกษาเรื่องอาการปวดหัวรุนแรง หรือมีไข้สูงร่วมกับอาการคอแข็ง หลายครั้งมักจะกังวลว่าตัวเองเป็นโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบหรือเปล่า ความจริงแล้วโรคนี้คือการอักเสบของเยื่อที่ห่อหุ้มสมองและไขสันหลัง ซึ่งทำหน้าที่เป็นเกราะป้องกันสมองของเรา หากเกิดการติดเชื้อหรือการอักเสบขึ้นมา จะทำให้เกิดอาการบวมและกดทับระบบประสาทส่วนกลางจนนำไปสู่อันตรายถึงชีวิตได้หากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที

เชื้อโรคตัวร้ายที่ก่อให้เกิดการอักเสบ

สาเหตุหลักมักเกิดจากการติดเชื้อ ซึ่งแบ่งออกเป็นกลุ่มใหญ่ๆ ดังนี้

• การติดเชื้อไวรัส: เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด อาการมักไม่รุนแรงเท่าแบคทีเรียและสามารถหายเองได้ในบางกรณี
• การติดเชื้อแบคทีเรีย: เป็นกรณีที่น่ากังวลและต้องรีบรักษาทันที เพราะอาจทำให้สมองเสียหายหรือเสียชีวิตได้อย่างรวดเร็ว
• สาเหตุอื่นๆ: เช่น เชื้อรา วัณโรค หรือการอักเสบจากโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง ซึ่งพบได้น้อยกว่า

เช็กสัญญาณเตือนที่ต้องระวังให้ดี

ถ้าใครมีอาการเหล่านี้โดยเฉพาะอาการที่เกิดขึ้นอย่างฉับพลัน อย่าชะล่าใจเด็ดขาด

• ไข้สูงเฉียบพลันโดยไม่ทราบสาเหตุ
• ปวดศีรษะรุนแรงแบบที่ไม่เคยเป็นมาก่อน
• อาการคอแข็งตึง ก้มหน้าลำบาก
• สับสน มึนงง หรือมีอาการซึมลง
• แพ้แสงจ้าหรือแสงไฟ
• มีจุดแดงหรือจ้ำเลือดขึ้นตามร่างกายในบางราย

ทำไมต้องรีบไปโรงพยาบาลทันทีเมื่อสงสัย

ภาวะเยื่อหุ้มสมองอักเสบจากแบคทีเรียมีการดำเนินโรคที่เร็วมาก เมื่อเชื้อเข้าสู่กระแสเลือดและลามไปถึงเยื่อหุ้มสมองจะทำให้เกิดการอักเสบและบวมอย่างรวดเร็ว การไปพบแพทย์เพื่อเจาะน้ำไขสันหลังไปตรวจหรือเริ่มยาปฏิชีวนะให้เร็วที่สุด คือกุญแจสำคัญที่จะช่วยลดความเสี่ยงต่อความพิการทางสมองหรือการสูญเสียชีวิต

คุณหมอตรวจอะไรบ้างเพื่อยืนยันโรค

เมื่อถึงมือแพทย์ หมอจะเริ่มจากการซักประวัติและตรวจร่างกายอย่างละเอียด โดยเฉพาะการทดสอบความตึงของคอและอาการทางระบบประสาท หากสงสัยจะมีการเจาะน้ำไขสันหลังโดยใช้เข็มขนาดเล็กบริเวณหลัง เพื่อนำน้ำไขสันหลังมาตรวจหาเชื้อว่าเป็นชนิดใด จะได้ให้ยาได้ตรงจุดที่สุด รวมถึงอาจมีการทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมองเพื่อดูความผิดปกติในส่วนอื่นๆ ร่วมด้วย

วิธีรักษาที่เหมาะสม

เป้าหมายหลักคือการควบคุมการติดเชื้อและการประคับประคองร่างกาย

• การใช้ยาปฏิชีวนะ: ถ้าสาเหตุจากแบคทีเรีย หมอจะให้ยาผ่านทางเส้นเลือดเพื่อให้ยาเข้าไปจัดการกับเชื้อโรคได้เร็วที่สุด
• การใช้ยาลดการอักเสบ: เพื่อช่วยลดอาการบวมของสมอง
• การดูแลแบบประคับประคอง: ให้สารน้ำทางหลอดเลือด การใช้ยาลดไข้ และดูแลเรื่องการหายใจอย่างใกล้ชิดในหอผู้ป่วยวิกฤต

เราจะป้องกันตัวเองจากโรคนี้ได้อย่างไร

แม้โรคนี้จะดูน่ากลัว แต่เราสามารถลดความเสี่ยงได้ด้วยการดูแลสุขภาพพื้นฐาน

• การฉีดวัคซีนป้องกันเชื้อแบคทีเรียที่เป็นสาเหตุหลัก เช่น วัคซีนป้องกันเชื้อนิวโมคอคคัส หรือวัคซีนป้องกันเชื้อเยื่อหุ้มสมองอักเสบจากเชื้อเมนิงโกคอคคัส
• รักษาสุขอนามัยพื้นฐาน กินร้อน ช้อนกลาง ล้างมือบ่อยๆ
• หลีกเลี่ยงการคลุกคลีกับผู้ป่วยที่มีอาการติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจ