เช็กตับยังไงให้รู้ว่าเริ่มแข็งตัว? ทำความรู้จักการตรวจวัดความยืดหยุ่นของตับ

หลายคนเดินเข้ามาตรวจสุขภาพประจำปี เจาะเลือดเช็กค่าตับ แล้วหมอก็ต้องบอกข่าวดีว่าค่าตับปกติดี แต่ในความเป็นจริง ค่าเอนไซม์ตับที่ปกติในเลือดไม่ได้แปลว่าเนื้อข้างในตับจะยังนิ่มและสุขภาพดีเสมอไป โดยเฉพาะคนที่มีไขมันพอกตับ ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ หรือเป็นไวรัสตับอักเสบเรื้อรัง ตับอาจจะค่อยๆ สะสมพังผืดจนเริ่มแข็งขึ้นเรื่อยๆ โดยที่เจ้าตัวไม่เคยรู้ตัวมาก่อนเลย

ในอดีตถ้าหมออยากรู้ว่าตับเริ่มแข็งหรือมีพังผืดมากแค่ไหน วิธีเดียวที่ทำได้คือการเจาะชิ้นเนื้อตับไปตรวจ ซึ่งทั้งเจ็บและมีความเสี่ยง แต่ปัจจุบันเรามีเทคโนโลยีที่เรียกว่า การตรวจวัดความยืดหยุ่นของตับเพ (หรือที่เราเรียกกันสั้นๆ ว่าการตรวจไฟโบรสแกน) เข้ามาช่วยให้เรื่องนี้กลายเป็นเรื่องง่าย ไม่เจ็บตัว และรู้ผลได้ทันที

ตับนิ่มหรือตับแข็ง ดูอย่างไร ทำไมต้องวัดความยืดหยุ่น

เวลาที่ตับของเราทำงานหนักหรือเกิดการอักเสบเรื้อรังซ้ำๆ เซลล์ตับที่ตายไปจะถูกแทนที่ด้วยเนื้อเยื่อแผลเป็น ซึ่งก็คือพังผืดนั่นเอง ยิ่งมีพังผืดสะสมมากเท่าไหร่ เนื้อตับก็จะยิ่งมีความแข็งเพิ่มขึ้นและมีความยืดหยุ่นลดลง

การตรวจความยืดหยุ่นของตับจึงเข้ามาตอบโจทย์ตรงนี้ เปรียบเสมือนการใช้คลื่นเสียงความถี่พิเศษส่งผ่านผิวหนังเข้าไปกระทบที่เนื้อตับ แล้ววัดว่าคลื่นนั้นสะท้อนกลับมาเร็วแค่ไหน ถ้าตับนิ่มคลื่นจะสะท้อนกลับมาช้า แต่ถ้าตับเริ่มมีความแข็งหรือมีพังผืด คลื่นจะสะท้อนกลับมาเร็ว เครื่องมือนี้จะคำนวณออกมาเป็นตัวเลขให้หมอเห็นชัดเจนเลยว่า ตอนนี้เนื้อตับมีความรุนแรงของพังผืดอยู่ในระดับไหนแล้ว ตั้งแต่ตับปกติ มีพังผืดเล็กน้อย ไปจนถึงขั้นตับแข็ง

ขั้นตอนการตรวจตับแบบชิลๆ ไม่เจ็บตัวอย่างที่คิด

สำหรับใครที่ไม่เคยตรวจอาจจะกังวลว่าจะต้องเจ็บตัวไหม ต้องนอนโรงพยาบาลหรือเปล่า ขอบอกเลยว่าสบายใจได้ เพราะขั้นตอนนี้ง่ายและชิลมาก

• เตรียมตัวก่อนมา: หมอจะแนะนำให้งดน้ำและงดอาหารประมาณ 3 ถึง 4 ชั่วโมงก่อนตรวจ เพื่อให้หลอดเลือดและอวัยวะรอบตับอยู่ในภาวะที่นิ่งที่สุด ค่าที่วัดออกมาจะได้แม่นยำ
• ระหว่างนอนตรวจ: นอนหงายราบ ยกแขนขวาขึ้นประสานไว้ใต้ศีรษะ เพื่อให้ซี่โครงขยายออกและเปิดพื้นที่ให้หมอวางหัวตรวจได้ง่าย
• การทำงานของเครื่อง: หมอจะทาเจลเย็นๆ บริเวณชายโครงด้านขวา แล้วใช้หัวตรวจคล้ายเครื่องอัลตราซาวนด์แตะเบาๆ คุณจะรู้สึกเหมือนมีแรงกดตุบๆ เบาๆ บนผิวหนังแค่นั้นเอง ใช้เวลาทั้งหมดไม่เกิน 10 ถึง 15 นาทีก็เสร็จเรียบร้อย

ใครบ้างที่ควรตรวจเช็กความยืดหยุ่นของตับก่อนสาย

ไม่ใช่ทุกคนที่จะต้องรีบวิ่งมาตรวจตับทันที แต่กลุ่มคนเหล่านี้คือกลุ่มเสี่ยงที่หมออยากแนะนำให้ลองพิจารณาตรวจดูสักครั้ง เพื่อจะได้รู้ทันและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมก่อนที่ตับจะเสียหายไปมากกว่านี้

• คนที่มีภาวะไขมันพอกตับ: ไม่ว่าจะเกิดจากน้ำหนักเกิน โรคอ้วน หรือภาวะเมตาบอลิก
• คนที่ชอบดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ: ดื่มสังสรรค์บ่อยต่อเนื่องมาหลายปี
• ผู้ที่เป็นไวรัสตับอักเสบเรื้อรังชนิดบีหรือซี: กลุ่มนี้จำเป็นต้องติดตามความเปลี่ยนแปลงของเนื้อตับอย่างสม่ำเสมอ
• คนที่มีผลตรวจเลือดเจอค่าเอนไซม์ตับสูงผิดปกติ: แบบเรื้อรังและหาสาเหตุที่แน่ชัดไม่ได้

ผลตรวจออกมาแล้วบอกอะไรเราบ้าง

เมื่อเครื่องประประเมินเสร็จ เราจะได้ตัวเลขออกมาเป็นกิโลปาสคาล (kPa) ซึ่งหมอจะนำมาแปลผลร่วมกับประวัติสุขภาพของคุณ

ถ้าค่าอยู่ในเกณฑ์ปกติ แปลว่าเนื้อตับยังมีความนิ่มและยืดหยุ่นดี แต่ถ้าตัวเลขเริ่มสูงขึ้น แปลว่าเริ่มมีภาวะพังผืดในตับแล้ว ซึ่งข่าวดีก็คือ พังผืดในระยะเริ่มต้นสามารถกลับมาดีขึ้นหรือลดลงได้ หากเรารีบแก้ที่ต้นเหตุ เช่น ลดน้ำหนัก ควบคุมอาหาร งดแอลกอฮอล์ หรือรักษาโรคไวรัสตับอักเสบให้หายขาด ตับของเราเป็นอวัยวะที่มีมหัศจรรย์มากในการซ่อมแซมตัวเอง ขอแค่เราเริ่มต้นหันมาดูแลเขาตั้งแต่ตอนนี้