ช่วงตรวจคนไข้ที่คลินิก บางครั้งคุณพ่อคุณแม่ก็อุ้มลูกน้อยเข้ามาด้วยความตกใจ พร้อมกับเล่าว่าลูกร้องไห้งอแฉะไม่ยอมหยุดอุบายมานานผิดปกติ พอนำผ้าอ้อมออกดูก็ต้องตกใจเมื่อพบว่านิ้วมือ นิ้วเท้า หรือแม้แต่อวัยวะเพศของลูก มีเส้นผมหรือเส้นด้ายเส้นเล็กๆ พันรัดแน่นจนบวมแดงและม่วงคล้ำ เหตุการณ์แบบนี้ในทางการแพทย์เราเรียกว่า Hair Tourniquet Syndrome หรือกลุ่มอาการเส้นผมรัดอวัยวะ ซึ่งเป็นเรื่องที่พบได้บ่อยในเด็กทารกและสร้างความกังวลใจให้คนเป็นพ่อเป็นแม่เป็นอย่างมาก
ทำไมเส้นผมเส้นเล็กนิดเดียวถึงอันตรายและรัดแน่นจนน่ากลัว?
ฟังดูอาจเหลือเชื่อว่าเส้นผมแค่เส้นเดียวจะทำอันตรายผิวหนังได้ แต่ในความเป็นจริง เส้นผมของมนุษย์เรามีความเหนียวและทนทานมาก ยิ่งเวลาที่เส้นผมเปียกน้ำหรือโดนเหงื่อ มันจะยิ่งหดตัวและรัดแน่นขึ้นเรื่อยๆ ประกอบกับผิวหนังของเด็กทารกมีความบอบบางและยืดหยุ่นสูง เมื่อเส้นผมเข้าไปพันรอบนิ้วหรืออวัยวะโดยที่ผู้เลี้ยงไม่ทันสังเกต ทุกครั้งที่เด็กขยับตัว เส้นผมก็จะยิ่งรัดลึกลงไปเรื่อยๆ จนไปขัดขวางการไหลเวียนของเลือด ทำให้บริเวณนั้นเกิดอาการบวม ขาดเลือดไปเลี้ยง และหากปล่อยไว้นานอาจอันตรายถึงขั้นเนื้อตายและต้องสูญเสียนิ้วได้เลยทีเดียว
จุดไหนบ้างในร่างกายลูกน้อยที่ต้องคอยระวังเป็นพิเศษ?
จากการตรวจรักษา สิ่งที่หมอพบได้บ่อยที่สุดมักจะเกิดขึ้นบริเวณนิ้วเท้าของทารก รองลงมาคือนิ้วมือ และในบางเคสที่สร้างความตกใจไม่แพ้กันคือการรัดรอบอวัยวะเพศชาย สาเหตุส่วนใหญ่มาจากการที่เส้นผมของคุณแม่ร่วงหล่นตามที่นอน เสื้อผ้า หรือไปติดอยู่ในผ้าอ้อมของลูก เมื่อเด็กใส่ผ้าอ้อมหรือถุงเท้า เส้นผมเหล่านี้จึงมีโอกาสเข้าไปพันรอบนิ้วของเด็กได้ง่ายโดยไม่มีใครตั้ง ปัญหานิ้วหรืออวัยวะถูกเส้นผมหรือด้ายรัดจึงเป็นภัยเงียบที่คนใกล้ชิดต้องหมั่นสังเกตอย่างสม่ำเสมอ
วิธีสังเกตอาการเตือนเมื่อลูกน้อยตกอยู่ในอันตราย
เด็กทารกยังพูดไม่ได้ สิ่งเดียวที่เขาใช้บอกความผิดปกติคือการร้องไห้ หากลูกน้อยมีอาการเหล่านี้ คุณพ่อคุณแม่ควรลองเปิดดูตามซอกนิ้วมือ นิ้วเท้า และอวัยวะต่างๆ ทันที
- ร้องไห้งอแฉะต่อเนื่องโดยหาสาเหตุไม่ได้ แม้จะให้นมหรือเปลี่ยนผ้าอ้อมแล้วก็ตาม
- สะดุ้งตื่นง่าย ร้องกวนเวลาอุ้มหรือสัมผัสโดนตัว
- สังเกตเห็นผิวหนังบริเวณนิ้วมือ นิ้วเท้า หรืออวัยวะเพศมีสีแดงจัด ม่วงคล้ำ หรือบวมเป่งผิดปกติ
- ผิวหนังบริเวณนั้นดูเหมือนมีร่องลึกหรือมีเส้นบางๆ พาดผ่าน
เมื่อเจอเส้นผมรัดนิ้วลูก ต้องทำอย่างไรและห้ามทำอะไรเด็ดขาด?
หากคุณพ่อคุณแม่พบเส้นผมหรือด้ายมารัดอวัยวะของลูก สิ่งแรกที่ต้องตั้งสติคือห้ามพยายามใช้ของมีคมหรือกรรไกรตัดเล็บตัดออกเองเด็ดขาด เพราะเด็กมักจะดิ้นตลอดเวลา ทำให้เสี่ยงต่อการเกิดแผลฉีก and อันตรายมากกว่าเดิม วิธีการรับมือที่ถูกต้องมีดังนี้
- ลองใช้มือค่อยๆ แกะหรือคลายเส้นผมออกเบาๆ หากเส้นผมยังไม่รัดลึกจนเกินไป
- หากเส้นผมรัดแน่นจนเป็นร่องลึกและไม่สามารถแกะออกได้เอง ควรรีบพามาพบแพทย์ที่โรงพยาบาลทันที
- ที่ห้องฉุกเฉิน แพทย์จะมีเครื่องมือและเทคนิคเฉพาะ เช่น การใช้ยาหยอดละลายเคราติน หรือการใช้กล้องขยายพร้อมเครื่องมือขนาดเล็กเพื่อตัดเส้นผมออกได้อย่างปลอดภัย
แนวทางง่ายๆ ในการป้องกันไม่ให้เกิดเหตุการณ์ซ้ำ
การป้องกันย่อมดีกว่าการรักษาเสมอ คุณพ่อคุณแม่สามารถลดความเสี่ยงนี้ได้ด้วยการดูแลตัวเองและสิ่งแวดล้อมรอบตัวเด็ก ดังนี้
- คุณแม่ที่มีอาการผมร่วงหลังคลอด ควรถักเปีย มัดผมให้เรียบร้อย หรือสวมหมวกคลุมผมในบ้าน เพื่อป้องกันไม่ให้เส้นผมร่วงหล่นใส่เสื้อผ้าหรือที่นอนของลูก
- เวลาซักผ้าอ้อมหรือเสื้อผ้าของเด็ก ควรสะบัดและตรวจเช็กความสะอาดภายในผ้าทุกครั้ง
- หมั่นตรวจเช็กตามซอกนิ้วมือ นิ้วเท้า และร่างกายของลูกน้อยทุกครั้งที่อาบน้ำหรือเปลี่ยนผ้าอ้อม เพื่อให้มั่นใจว่าจะไม่มีสิ่งแปลกปลอมใดๆ มาพันรัดผิวหนังที่บอบบางของลูกได้ทันเวลา
