เมื่อความโกรธพุ่งปรี๊ดจนคุมไม่อยู่: ทำไมเราถึงรับมือกับอารมณ์นี้ยากจัง?

เวลาที่โดนปาดหน้าบนท้องถนน โดนงานด่วนกองโตทับถม หรือเจอคำพูดกวนใจจากคนใกล้ตัว หลายคนคงเคยมีความรู้สึกเหมือนมีภูเขาไฟระเบิดอยู่ในอก หน้าชา หายใจเร็ว และอยากจะตะโกนออกไปดังๆ อาการฟิวส์ขาดแบบนี้ไม่ใช่เรื่องแปลก เพราะความโกรธเป็นอารมณ์พื้นฐานที่มนุษย์เราทุกคนมีติดตัวมาตั้งแต่เกิด แต่ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ตัวความโกรธครับ มันอยู่ที่ว่าเวลาที่เราโกรธแล้ว เรามักจะเผลอทำอะไรลงไปโดยไม่คิด จนสุดท้ายต้องมานั่งเสียใจทีหลังต่างหาก

ความโกรธทำงานอย่างไรในสมองของเรา?

เวลาที่เราเจอเรื่องกระตุ้นต่อมโมโห สมองส่วนที่ทำหน้าที่เกี่ยวกับสัญชาตญาณและการเอาตัวรอดอย่างอะมิกดาล่า (Amygdala) จะทำงานทันที มันทำหน้าที่เหมือนสัญญาณเตือนภัยไฟไหม้ที่รวดเร็วมาก โดยจะสั่งการให้ร่างกายหลั่งฮอร์โมนความเครียดอย่างอะดรีนาลีนและคอร์ติซอลออกมา เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการสู้หรือหนี ในจังหวะนี้เองที่สมองส่วนเหตุผลและความยับยั้งชั่งใจ ซึ่งอยู่ส่วนหน้า (Prefrontal Cortex) จะทำงานช้าลงชั่วคราว ผลลัพธ์ก็คือเรามักจะใช้สัญชาตญาณตอบโต้ก่อน แล้วค่อยมาใช้เหตุผลคิดทีหลัง ซึ่งมักจะไม่ทันการณ์เสียแล้ว

สัญญาณเตือนภัยร่างกายก่อนที่เราจะฟิวส์ขาด

ก่อนที่ความโกรธจะระเบิดออกมา ร่างกายมักจะมีสัญญาณเตือนล่วงหน้าเสมอ ถ้าเราสังเกตทัน เราก็จะพ าตัวเองถอยออกมาจากสถานการณ์นั้นได้ทันเวลา สัญญาณที่พบบ่อยมีดังนี้:

• หัวใจเต้นเร็วและแรงขึ้น: เลือดสูบฉีดไปที่มือและเท้ามากขึ้นเพื่อเตรียมปะทะ
• กล้ามเนื้อเกร็งตัว: กำหมัดแน่น กรามแน่น หรือไหล่ห่อโดยไม่รู้ตัว
• หายใจถี่ตื้น: ลมหายใจสั้นลง หน้าอกรู้สึกอึดอัด
• มีความรู้สึกร้อนผ่าว: หน้าแดง หูร้อน หรือรู้สึกซ่าๆ ที่ศีรษะ

เทคนิคดึงสติและวิธีจัดการความโกรธในชีวิตประจำวัน

การจัดการกับปัญหาการจัดการความโกรธไม่ได้แปลว่าเราต้องเก็บกดความรู้สึกไว้ข้างใน ห้ามโกรธเลย หรือทำตัวเป็นคนใจดีตลอดเวลา แต่หมายถึงการรู้เท่าทันอารมณ์ของตัวเอง และเลือกแสดงออกในวิธีที่สร้างสรรค์และไม่ทำร้ายใคร

สูตรหยุดความโกรธชั่วคราวด้วยการถอยหนึ่งก้าว

เมื่อไหร่ก็ตามที่เริ่มรู้สึกว่าอารมณ์กำลังพุ่งขึ้นสูง ให้ลองใช้วิธีหยุดพัก (Time-out) ง่ายๆ เช่น การนับเลขในใจถอยหลังตั้งแต่สิบถึงหนึ่ง การดื่มน้ำเย็นๆ สักแก้ว หรือการเดินออกจากห้องนั้นไปสักห้านาที การเปลี่ยนบรรยากาศและการให้เวลาสมองส่วนเหตุผลได้กลับมาทำงาน จะช่วยลดความรุนแรงของคำพูดและการกระทำที่จะตามมาได้มาก

เปลี่ยนพลังงานความโกรธให้กลายเป็นเรื่องอื่น

พลังงานความโกรธที่อัดแน่นอยู่ในร่างกายสามารถระบายออกทางกายภาพได้ดี เช่น การออกไปเดินเร็วๆ วิ่ง หรือทำงานบ้านหนักๆ เพื่อเผาผลาญฮอร์โมนความเครียดออกไป การเขียนระบายความรู้สึกทั้งหมดลงในกระดาษแล้วฉีกทิ้ง ก็เป็นอีกหนึ่งวิธีที่ช่วยปลดปล่อยความอึดอัดในใจออกมาได้อย่างปลอดภัยโดยไม่เดือดร้อนใคร

เมื่อไหร่ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต

ถ้าหากปัญหาการจัดการความโกรธเริ่มส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง ทำให้มีปัญหากับเพื่อนร่วมงาน ทำลายข้าวของ หรือรู้สึกควบคุมตัวเองไม่ได้เลยจนกลายเป็นความรุนแรง การเดินทางไปพูดคุยกับจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่เป็นการดูแลสุขภาพใจให้กลับมาแข็งแรง เพราะบางครั้งเบื้องหลังความโกรธที่รุนแรง อาจมีภาวะความเครียดสะสม วิตกกังวล หรือแผลใจในอดีตซ่อนอยู่ ซึ่งการได้รับการบำบัดที่ถูกต้องจะช่วยให้เรากลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขและเย็นลงได้มากกว่าเดิม