เรื่องลับที่ตับอยากบอก: ข้อควรระวังในการใช้ยาและสมุนไพรในผู้ป่วยไวรัสตับอักเสบ

เวลาที่คนไข้รู้ตัวว่าเป็นไวรัสตับอักเสบ ไม่ว่าจะเป็นชนิดบีหรือซี สิ่งแรกๆ ที่มักจะกังวลคือเรื่องอาหารการกินว่าจะกินอะไรดี แต่มีอีกเรื่องหนึ่งที่หมอมักจะย้ำเตือนอยู่เสมอและมีความสำคัญไม่แพ้กัน นั่นก็คือเรื่องของยาและสมุนไพรครับ เพราะตับคือโรงงานกำจัดของเสียและสารเคมีในร่างกาย เมื่อตับกำลังอักเสบอยู่ การรับภาระจากยาหรือสารเคมีบางชนิดจึงอาจกลายเป็นฟางเส้นสุดท้ายที่ทำให้ตับทำงานหนักเกินไปได้

ตับอักเสบอยู่แล้ว ทำไมต้องระวังเรื่องยาเป็นพิเศษ?

หลายคนอาจสงสัยว่า ทำไมแค่กินยาแก้ปวดหรือวิตามินบำรุง ถึงต้องกังวลเรื่องตับด้วย ความจริงคือยาทุกชนิดที่เรากินเข้าไป ไม่ว่าจะมาจากการซื้อกินเองที่ร้านขายยา หรือยาที่หมอสั่ง ล้วนต้องผ่านกระบวนการเผาผลาญที่ตับทั้งสิ้น ในภาวะปกติ ตับมีความสามารถในการจัดการกับสารเหล่านี้ได้ดี แต่สำหรับคนที่เป็นไวรัสตับอักเสบ เซลล์ตับมีความเสียหายและอักเสบอยู่เดิมแล้ว หากมีสารเคมีหรือตัวยาที่ระคายเคืองตับเข้าไปเพิ่ม ก็อาจเกิดภาวะตับวายเฉียบพลันหรือทำให้อาการแย่ลงได้อย่างรวดเร็ว

ยาแผนปัจจุบันตัวไหนบ้างที่ต้องระวังเป็นพิเศษ

ยาใกล้ตัวหลายชนิดที่เราคุ้นเคยกันดี อาจไม่ได้ปลอดภัยสำหรับคนที่เป็นโรคตับอย่างที่คิดครับ โดยเฉพาะกลุ่มยาเหล่านี้ที่ต้องใช้ด้วยความระมัดระวังสูงสุด:

• ยาพาราเซตามอล: แม้จะเป็นยาสสามัญประจำบ้าน แต่หากกินเกินขนาดหรือกินติดต่อกันเป็นเวลานานเกินไป จะสร้างภาระหนักให้ตับเป็นอย่างมาก คนเป็นไวรัสตับอักเสบควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งก่อนกิน
• ยากลุ่มแก้ปวดอักเสบ (NSAIDs): เช่น ไอบูโพรเฟน หรือไดโคลฟีแนก ยาเหล่านี้มีผลกระทบโดยตรงต่อการทำงานของตับและไต หากเลี่ยงได้ควรเลี่ยง
• ยาปฏิชีวนะและยาลดไขมันบางชนิด: ยาบางกลุ่มมีกระบวนการขับออกทางตับ ซึ่งอาจทำให้เอนไซม์ตับสูงขึ้นได้หากใช้ไม่ถูกวิธี

สมุนไพรและอาหารเสริมธรรมชาติ ไม่ได้แปลว่าปลอดภัยเสมอไป

ความเชื่อที่ว่าสมุนไพรธรรมชาติหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารจากพืชมีความปลอดภัยร้อยเปอร์เซ็นต์ เป็นความเข้าใจที่อันตรายมากสำหรับผู้ป่วยโรคตับครับ เพราะสารสกัดเข้มข้นในสมุนไพรบางชนิดต้องผ่านกระบวนการย่อยสลายที่ตับเช่นเดียวกับยาเคมี

มีเคสตัวอย่างไม่น้อยที่ผู้ป่วยไวรัสตับอักเสบไปซื้อสมุนไพรล้างพิษตับ ยาจีนโบราณ หรืออาหารเสริมลดน้ำหนักตามคำแนะนำของคนรู้จัก สุดท้ายกลับมาพบแพทย์ด้วยอาการตัวเหลือง ตาเหลือง และค่าตับพุ่งสูงขึ้นอย่างน่าตกใจ ดังนั้น ก่อนจะกินสมุนไพรหรือวิตามินใดๆ แม้แต่สมุนไพรไทยพื้นบ้าน ควรถถามความเห็นจากแพทย์ที่ดูแลอยู่ทุกครั้ง

เช็กให้ชัวร์ก่อนกิน: วิธีปฏิบัติตัวง่ายๆ เพื่อความปลอดภัยของตับ

เพื่อให้ทุกคนใช้ชีวิตได้อย่างสบายใจและไม่เผลอทำร้ายตับโดยไม่รู้ตัว หมอมีแนวทางปฏิบัติง่ายๆ มาฝากดังนี้ครับ:

• เลิกซื้อยามากินเอง: หากมีอาการปวดหัว เป็นไข้ หรือไม่สบาย ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้ง และแจ้งให้ทราบเสมอว่าตนเองมีประวัติเป็นไวรัสตับอักเสบ
• อ่านฉลากทุกครั้ง: สังเกตส่วนผสมของยาและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่ไม่ทราบแหล่งที่มาที่ชัดเจน
• ตรวจเลือดติดตามอาการสม่ำเสมอ: การเช็กค่าการทำงานของตับ (Liver Function Test) ตามนัดหมายของแพทย์ จะช่วยให้เรารู้ทันทีหากตับเริ่มมีความผิดปกติ
• แจ้งแพทย์ทุกครั้งที่เข้ารับการรักษา: ไม่ว่าจะไปหาหมอด้วยโรคอะไรก็ตาม ต้องแจ้งประวัติไวรัสตับอักเสบให้แพทย์ทราบทุกครั้ง เพื่อที่แพทย์จะได้เลือกใช้ยาที่ปลอดภัยที่สุด

การดูแลตับในผู้ป่วยไวรัสตับอักเสบไม่ใช่เรื่องยาก เพียงแค่ต้องมีความระมัดระวังและรอบคอบในการรับสารแปลกปลอมเข้าสู่ร่างกายให้มากขึ้นอีกนิด เพราะตับอยู่คู่กับเราไปตลอดชีวิต การดูแลเขาตั้งแต่วันนี้ จะช่วยให้เรามีสุขภาพที่ดีและใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขครับ