เบาหวานกับอาการปวดข้อ: เมื่อน้ำตาลในเลือดสูงไม่ได้ทำร้ายแค่หลอดเลือด แต่กำลังกัดกินข้อต่อของเรา

เวลาตรวจสุขภาพแล้วเจอค่าน้ำตาลในเลือดสูง สิ่งแรกที่คนไข้มักจะกังวลคือเรื่องโรคไต โรคหัวใจ หรือปลายประสาทเสื่อม แต่น้อยคนนักที่จะนึกถึงข้อต่อ ทั้งที่ความจริงแล้ว น้ำตาลที่ลอยอยู่ในกระแสเลือดเป็นเวลานานเปรียบเสมือนกาวเหนียวๆ ที่ค่อยๆ เข้าไปทำลายโครงสร้างกระดูกและข้อต่อโดยที่เราไม่รู้ตัว

น้ำตาลส่วนเกินในเลือดส่งผลร้ายต่อข้อต่อของเราได้อย่างไร

เมื่อร่างกายมีภาวะน้ำตาลในเลือดสูงเรื้อรัง โมเลกุลของน้ำตาลจะเข้าไปจับตัวกับโปรตีนในร่างกาย รวมถึงคอลลาเจนที่เป็นองค์ประกอบหลักของกระดูกอ่อนและเนื้อเยื่อรอบข้อต่อ เกิดเป็นสารประกอบที่เรียกว่า Advanced Glycation End-products หรือที่เรียกสั้นๆ ว่า AGEs สารตัวนี้ทำให้เนื้อเยื่อและกระดูกอ่อนที่เคยยืดหยุ่นและแข็งแรง กลับกลายเป็นเนื้อเยื่อที่เปราะ แข็งกระด้าง และเสื่อมสภาพเร็วกว่าวัยอันควรเปรียบเสมือนยางรถยนต์ที่ตากแดดจนแห้งกรอบและพร้อมจะแตกร้าวได้ทุกเมื่อ

สัญญาณเตือนภัยที่บอกว่าข้อต่อเริ่มมีปัญหาจากโรคเบาหวาน

คนไข้โรคเบาหวานมักจะมาพบด้วยอาการปวดข้อเรื้อรังที่ต่างจากคนทั่วไป โดยมักจะมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย:

• ข้อต่อฝืดตึงในตอนเช้า: รู้สึกขยับตัวได้ยากหลังจากตื่นนอนนานเกินกว่าสามสิบนาที
• อาการปวดลึกๆ ในข้อ: ไม่ว่าจะเป็นข้อเข่า ข้อสะโพก หรือข้อต่อที่มือ โดยเฉพาะเวลาเดินหรือใช้งานนานๆ
• การสูญเสียความยืดหยุ่น: รู้สึกว่าข้อต่อติดขัด งอหรือเหยียดได้ไม่สุดเหมือนเดิม

โรคข้อเสื่อมและอาการแทรกซ้อนที่มักมาคู่กับคนเป็นเบาหวาน

เมื่อโครงสร้างข้อต่อถูกทำลายจากภาวะน้ำตาลสะสม ความเสี่ยงในการเกิดโรคข้อเข่าเสื่อมจึงพุ่งสูงขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ นอกจากนี้ คนที่เป็นเบาหวานยังเสี่ยงต่อภาวะนิ้วล็อก โรคข้อไหล่ติด และการอักเสบของเนื้อเยื่อรอบข้อต่อได้ง่ายกว่าคนปกติทั่วไป เนื่องจากระบบไหลเวียนเลือดบริเวณนั้นทำงานได้ไม่เต็มที่ ทำให้กระบวนการซ่อมแซมตามธรรมชาติของร่างกายทำได้ช้าลง

วิธีดูแลข้อต่อสำหรับคนที่เป็นโรคเบาหวาน

การปกป้องข้อต่อไม่ให้พังเร็วกว่ากำหนด หัวใจสำคัญที่สุดคือการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสมเพื่อหยุดวงจรการสร้างสาร AGEs นอกจากนี้ยังมีวิธีดูแลตัวเองง่ายๆ ดังนี้

• ควบคุมอาหารและน้ำหนักตัว: น้ำหนักที่ลดลงแม้เพียงเล็กน้อยจะช่วยลดแรงกระแทกที่ข้อเข่าได้อย่างมหาศาล
• ออกกำลังกายแบบแรงกระแทกต่ำ: เช่น การเดินเร็ว ว่ายน้ำ หรือปั่นจักรยานอยู่กับที่ เพื่อช่วยให้ข้อต่อยังคงเคลื่อนไหวได้ดีโดยไม่สึกหรอไว
• ตรวจเช็กสุขภาพข้ออย่างสม่ำเสมอ: หากเริ่มมีอาการปวดตึงผิดปกติ ควรรีบปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินอาการตั้งแต่เนิ่นๆ