เจ็บเข่าเรื้อรัง? ทำความเข้าใจภาวะหมอนรองกระดูกข้อเข่าเสื่อมที่มากับวัย

เสียงลั่นในเข่ากับความรู้สึกเสียวแปลบ: สัญญาณเตือนที่ห้ามมองข้าม

หลายคนมักเริ่มต้นการสนทนาในห้องตรวจด้วยประโยคที่ว่า อยู่ดีๆ ก็รู้สึกเจ็บแปลบที่เข่า ทั้งที่ไม่ได้ไปล้มหรือกระแทกที่ไหนมา หรือบางคนอาจได้ยินเสียงก๊อบแก๊บดังทุกครั้งที่ก้าวขึ้นลงบันได อาการเหล่านี้มักไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นสัญญาณบอกว่าหมอนรองกระดูกในข้อเข่ากำลังส่งเสียงร้องขอความช่วยเหลือจากภาวะหมอนรองกระดูกข้อเข่าเสื่อม ซึ่งเป็นเรื่องธรรมชาติที่เกิดขึ้นได้ตามการใช้งานในทุกๆ วัน

ภาวะหมอนรองกระดูกข้อเข่าเสื่อม คืออะไรกันแน่?

ลองจินตนาการว่าเข่าของเราเหมือนบานพับประตูที่มีตัวกันกระแทกคั่นกลางอยู่ ตัวกันกระแทกที่ว่านี้คือ หมอนรองกระดูก (Meniscus) ซึ่งทำหน้าที่กระจายน้ำหนักและช่วยให้ข้อเข่าขยับได้ลื่นไหล เมื่อเราใช้งานเข่ามานานหลายสิบปี บวกกับแรงกระแทกซ้ำๆ หมอนรองกระดูกนี้จะค่อยๆ บางลง หรือเริ่มมีรอยแตกละเอียดเหมือนยางรถยนต์ที่ผ่านการใช้งานมานาน ส่งผลให้ผิวข้อกระดูกเริ่มเสียดสีกันจนเกิดอาการอักเสบและเจ็บปวดขึ้น

ทำไมอายุมากขึ้นถึงเจ็บเข่าบ่อยกว่าเดิม?

เมื่อเข้าสู่วัยเลขสี่ เลขห้า ร่างกายจะมีความสามารถในการซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอได้ช้าลง ประกอบกับน้ำหล่อเลี้ยงในข้อเข่าเริ่มลดน้อยลง ทำให้แรงเสียดทานในข้อเข่าเพิ่มขึ้น หมอนรองกระดูกที่เคยยืดหยุ่นดีก็กลับเปราะบางลงได้ง่าย แม้จะทำกิจกรรมปกติในชีวิตประจำวัน เช่น การเดินจ่ายตลาดหรือการลุกนั่ง ก็อาจกลายเป็นสาเหตุที่กระตุ้นให้อาการเสื่อมแสดงออกมาให้เห็น

เช็กดูซิว่าอาการเจ็บของเราเข้าข่ายเสื่อมหรือไม่?

ลองสังเกตตัวเองดูว่ามีอาการเหล่านี้หรือไม่:

• เจ็บลึกๆ ข้างในข้อเข่า โดยเฉพาะเวลาเดินลงน้ำหนัก
• มีอาการฝืดตึงเข่ามากในช่วงเช้าหลังตื่นนอน หรือนั่งท่าเดิมนานๆ แล้วลุกไม่ขึ้น
• เข่าบวมหรืออุ่นขึ้นหลังจากผ่านวันที่มีการใช้งานหนัก
• เหยียดหรือพับเข่าได้ไม่สุดเหมือนเก่า

ถนอมเข่าอย่างไรให้ใช้งานได้ยาวนานโดยไม่ต้องพึ่งผ่าตัด

ข่าวดีคือ ภาวะนี้ไม่ได้แปลว่าต้องเข้าห้องผ่าตัดเสมอไป การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมคือหัวใจสำคัญในการชะลอความเสื่อม:

• คุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน เพื่อลดภาระการแบกน้ำหนักของข้อเข่า
• หลีกเลี่ยงท่าทางที่ต้องพับเข่ามากเกินไป เช่น การนั่งยอง นั่งพับเพียบ หรือนั่งขัดสมาธิ
• ออกกำลังกายประเภทแรงกระแทกต่ำ เช่น การปั่นจักรยานหรือการว่ายน้ำ เพื่อสร้างกล้ามเนื้อต้นขาให้แข็งแรงมาช่วยพยุงข้อเข่า
• ใช้รองเท้าที่รองรับน้ำหนักได้ดีและพื้นไม่แข็งจนเกินไป

เมื่อไหร่ที่ควรตัดสินใจมาพบหมอเพื่อตรวจละเอียด?

หากลองปรับพฤติกรรมแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น หรือมีอาการปวดรุนแรงจนรบกวนการนอนหลับ เข่าเริ่มผิดรูป หรือมีอาการเข่าทรุดเดินแล้วเข่าอ่อนบ่อยครั้ง แนะนำว่าควรเข้ามาปรึกษาเพื่อประเมินความรุนแรงผ่านการตรวจร่างกายหรือเอกซเรย์ดูช่องว่างของข้อเข่า เพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะสม ไม่ว่าจะเป็นการทำกายภาพบำบัด การใช้ยา หรือเทคนิคทางการแพทย์อื่นๆ เพื่อให้เรากลับมาเดินเหินได้อย่างมีความสุขอีกครั้ง