เจาะลึกเรื่องเข่า: เมื่อหมอนรองกระดูกข้อเข่าเสื่อมสภาพตามวัย

ทำไมเดินๆ อยู่แล้วเข่าถึงเริ่มประท้วง

หลายคนมักเดินเข้ามาปรึกษาหมอด้วยอาการเดียวกัน คือจากเดิมที่เคยเดินขึ้นลงบันไดได้คล่องแคล่ว กลับเริ่มรู้สึกเจ็บแปลบหรือมีเสียงก๊อบแก๊บในข้อเข่าเวลาขยับตัว อาการเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าเราแก่เกินไปจนใช้งานไม่ได้ แต่มันคือสัญญาณของ ภาวะหมอนรองกระดูกข้อเข่าเสื่อม ที่เกิดจากการสึกหรอสะสมมานานหลายสิบปี เปรียบเสมือนยางรถยนต์ที่ผ่านการใช้งานมาอย่างหนัก ดอกยางที่เคยหนาก็ย่อมต้องบางลงไปตามกาลเวลา

หมอนรองกระดูกทำหน้าที่อะไร ทำไมถึงเสื่อมได้

ในข้อเข่าของเรามีเจ้าตัวช่วยสำคัญที่เรียกว่า หมอนรองกระดูกหรือกระดูกอ่อนผิวข้อ ทำหน้าที่เป็นตัวรับแรงกระแทกและทำให้ข้อเข่าลื่นไหลเวลาเคลื่อนไหว แต่เมื่ออายุมากขึ้น ความสามารถในการซ่อมแซมตัวเองของเนื้อเยื่อเหล่านี้จะลดลง ประกอบกับการใช้งานหนักสะสมมาเป็นเวลานาน ทำให้ผิวที่เคยเรียบเนียนเริ่มขรุขระ จนกลายเป็นการเสียดสีกันของกระดูกโดยตรง ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของอาการปวดเข่าที่เราพบเจอ

สังเกตอาการแบบไหนที่บอกว่าเข่าเริ่มไม่ไหวแล้ว

การเสื่อมของหมอนรองกระดูกมักไม่ได้เกิดขึ้นชั่วข้ามคืน แต่จะมีสัญญาณเตือนที่ค่อยเป็นค่อยไป ดังนี้

• อาการปวดตึงในเข่าโดยเฉพาะช่วงตื่นนอนตอนเช้าหรือหลังจากนั่งพักนานๆ
• รู้สึกเหมือนเข่าไม่มั่นคง เดินแล้วเสียวแปลบคล้ายจะทรุด
• ได้ยินเสียงลั่นในข้อเข่าบ่อยครั้งเวลาพับหรืองอเข่า
• ข้อเข่ามีลักษณะบวม หรือเริ่มผิดรูปโก่งออกด้านข้าง
• ความสามารถในการเดินหรือยืนลดลงเมื่อเทียบกับช่วงที่ยังหนุ่มสาว

จะดูแลตัวเองอย่างไรไม่ให้เข่าเสื่อมไปมากกว่าเดิม

เมื่อรู้ว่าข้อเข่าเริ่มเสื่อมสภาพ การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมคือหัวใจสำคัญของการชะลอไม่ให้ปัญหาลุกลามจนต้องไปจบลงที่การผ่าตัด

• เลี่ยงท่าทางที่ต้องงอเข่ามากๆ เช่น การนั่งยอง นั่งพับเพียบ หรือนั่งขัดสมาธิ
• ปรับน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม เพื่อลดภาระการแบกรับน้ำหนักของข้อเข่า
• บริหารกล้ามเนื้อรอบเข่าให้แข็งแรง เพื่อให้กล้ามเนื้อเหล่านี้ช่วยรับแรงแทนข้อต่อ
• หลีกเลี่ยงการยกของหนักในท่าที่ต้องก้มหรือบิดตัวซึ่งส่งผลต่อสมดุลขา

เมื่อไหร่ที่ต้องเข้ามาให้หมอตรวจดูอาการ

หากลองปรับพฤติกรรมแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น หรือพบว่ามีอาการปวดรุนแรงจนขัดขวางการใช้ชีวิตประจำวัน ไม่ควรฝืนทนหรือซื้อยาแก้ปวดทานเองต่อเนื่องนานเกินไป การมาพบแพทย์เพื่อประเมินระดับความเสื่อมผ่านการตรวจร่างกาย หรือการเอกซเรย์จะช่วยให้วางแผนการรักษาได้อย่างถูกต้อง ไม่ว่าจะเป็นการใช้ยา การทำกายภาพบำบัด หรือการฉีดสารน้ำเลี้ยงข้อเข่า เพื่อให้เรากลับมาเดินเหินได้อย่างมั่นใจอีกครั้ง