เตือนภัยตับพัง: รู้ทันและหลีกเลี่ยงการใช้ยา อาหารเสริม หรือสมุนไพรที่ทำร้ายตับ

เวลาที่ตรวจสุขภาพแล้วเจอค่าตับขึ้นสูง หมอมักจะเจอคำถามเดิมๆ จากคนไข้อยเสมอว่า ทั้งๆ ที่ไม่ได้ดื่มเหล้า ไม่ได้สูบบุหรี่ ทำไมค่าตับถึงผิดปกติได้ พอมานั่งไล่ดูประวัติการกินยาและอาหารเสริมจริงๆ ถึงได้รู้ว่า หลายคนกำลังตกหลุมพรางของการกินยาชุด ยาสสมุนไพรพื้นบ้าน หรือวิตามินสารพัดชนิดติดต่อกันเป็นเวลานาน โดยไม่รู้เลยว่าสิ่งเหล่านี้กำลังสร้างภาระหนักอึ้งให้กับตับ ซึ่งเป็นโรงงานกำจัดของเสียของร่างกาย

ตับทำงานหนักแค่ไหนเมื่อเรากินยา อาหารเสริม หรือสมุนไพรเข้าไป

ตับเปรียบเสมือนด่านหน้าและห้องเครื่องหลักในการคัดกรองสารเคมีทุกชนิดที่เข้าสู่ร่างกาย ไม่ว่าจะเป็นยารักษาโรค วิตามิน อาหารเสริม หรือแม้แต่สมุนไพรธรรมชาติ เมื่อเรากลืนอะไรลงไป สสารเหล่านั้นจะถูกดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือดและวิ่งตรงมาที่ตับเพื่อแปรรูปและขับออก หากมีปริมาณมากเกินไป หรือเป็นสารเคมีที่ตับย่อยสลายยาก เซลล์ตับก็จะเกิดภาวะอักเสบ บวม และตายลงทีละน้อย จนกลายเป็นโรคตับอักเสบจากยาและสารพิษในที่สุด ซึ่งน่ากลัวตรงที่ในระยะแรกมักจะไม่มีอาการเตือนอะไรเลย

กับดักยาชุด ยาสมุนไพร และวิตามินกระแสที่ต้องระวัง

หลายคนมีความเชื่อว่าของมาจากธรรมชาติหรือสมุนไพรน่าจะปลอดภัยร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่ในความเป็นจริง สมุนไพรหลายชนิดที่กินติดต่อกันนานเกินไป หรือผ่านกระบวนการที่ไม่สะอาด มีโลหะหนักปนเปื้อน ล้วนส่งผลเสียต่อตับได้ทั้งสิ้น นอกจากนี้ ยาแก้ปวดบางชนิด ยาปฏิชีวนะ หรืออาหารเสริมลดน้ำหนักที่อวดอ้างสรรพคุณเกินจริง ก็มักจะมีส่วนผสมที่เป็นพิษต่อเซลล์ตับโดยตรง การซื้อกินเองตามคำบอกเล่าจึงเป็นความเสี่ยงที่ใกล้ตัวกว่าที่คิด

สัญญาณเตือนภัยเบื้องต้นว่าตับเริ่มส่งเสียงร้องขอความช่วยเหลือ

เนื่องจากตับเป็นอวัยวะที่อดทนมาก ต่อให้เสียหายไปครึ่งหนึ่งก็ยังไม่มีอาการเจ็บปวดให้เห็นชัดเจน เราจึงต้องคอยสังเกตความผิดปกติเล็กๆ น้อยๆ เช่น รู้สึกอ่อนเพลียเรื้อรังโดยไม่ทราบสาเหตุ เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาหารไม่ย่อย ท้องอืดง่าย หรือเริ่มมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะมีสีเข้มคล้ายชาเขียว และเจาะเลือดเจอค่าเอนไซม์ตับสูงกว่าปกติ หากพบอาการเหล่านี้ควรรีบหยุดยาทุกชนิดแล้วมาพบแพทย์ทันที

วิธีเลือกกินยาและอาหารเสริมอย่างไรให้ปลอดภัยต่อตับ

การดูแลตับให้แข็งแรงไม่ได้แปลว่าห้ามกินอะไรเลย แต่เป็นการใช้ด้วยความเข้าใจและมีความระมัดระวัง หลักการง่ายๆ คือหลีกเลี่ยงการซื้อยามากินเองโดยไม่จำเป็น ไม่กินยาติดต่อกันเป็นเวลานานเกินคำแนะนำบนฉลาก หลีกเลี่ยงการกินยาหลายๆ ชนิดพร้อมกันโดยไม่ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร และที่สำคัญคือควรหลีกเลี่ยงอาหารเสริมหรือสมุนไพรที่ไม่มีที่มาที่ไปชัดเจน หรือไม่มี อย. รับรอง เพราะของถูกและดีที่อ้างว่ารักษาได้สารพัดโรค มักจะมีตับของเรานี่แหละเป็นราคาที่ต้องจ่าย