ทำไมลูกถึงตัวร้อนจี๋ตอนกลางคืน? ไขข้อข้องใจเรื่องสรีรวิทยาเด็กกับภาวะไข้สูง

ทำไมไข้เจ้าตัวเล็กถึงมักพุ่งปรี๊ดตอนกลางคืน

คุณพ่อคุณแม่หลายคนคงเคยเจอเหตุการณ์ที่ตอนกลางวันลูกดูร่าเริงดี ไม่มีไข้ แต่พอตกดึกกลับตัวร้อนจี๋จนต้องรีบคว้ายาลดไข้มาป้อน หลายคนอาจสงสัยว่าทำไมอาการป่วยมักเลือกเล่นงานลูกในเวลาที่ควรจะเป็นเวลาพักผ่อน นี่ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นผลมาจาก สรีรวิทยาของร่างกายเด็กกับการเกิดภาวะไข้สูงในเวลากลางคืน ที่มีความซับซ้อนและสัมพันธ์กับนาฬิกาชีวิตของมนุษย์

กลไกธรรมชาติของอุณหภูมิร่างกายที่เปลี่ยนไปในแต่ละวัน

ร่างกายของคนเรามีระบบควบคุมอุณหภูมิภายในที่ทำงานเหมือนเทอร์โมสตัท โดยปกติแล้วอุณหภูมิร่างกายจะมีการปรับขึ้นลงตามวงจรชีวิต ในช่วงกลางวันร่างกายจะเผาผลาญพลังงานสูง ทำให้มีความร้อนสะสม แต่ในช่วงกลางคืนเมื่อเรานอนหลับ ร่างกายจะลดการผลิตความร้อนลงเพื่อเข้าสู่โหมดพักผ่อน อย่างไรก็ตาม เมื่อลูกมีอาการติดเชื้อ ร่างกายจะส่งสัญญาณให้สมองส่วนไฮโปทาลามัสตั้งค่าอุณหภูมิเป้าหมายให้สูงขึ้น เพื่อต่อสู้กับเชื้อโรค ทำให้กลไกการระบายความร้อนทำงานได้ยากขึ้นในยามค่ำคืน

ฮอร์โมนในตัวลูกกับช่วงเวลาของการเกิดไข้

ในช่วงกลางคืน ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนบางชนิดที่ส่งผลต่อการควบคุมอุณหภูมิ โดยเฉพาะระดับของคอร์ติซอล (Cortisol) ซึ่งปกติจะมีหน้าที่ช่วยลดการอักเสบในร่างกาย จะมีระดับต่ำลงในช่วงกลางคืน ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันแสดงอาการตอบสนองต่อการติดเชื้อได้ชัดเจนขึ้น ส่งผลให้ลูกมีไข้สูงขึ้นกว่าช่วงกลางวันอย่างเห็นได้ชัด

ทำไมไข้สูงถึงเป็นเรื่องน่ากังวลสำหรับเด็ก

เด็กเล็กมีการตอบสนองต่อเชื้อโรคที่รวดเร็วและรุนแรงกว่าผู้ใหญ่ เพราะระบบภูมิคุ้มกันยังไม่ผ่านการฝึกฝนมากนัก เมื่อเจอเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรีย ร่างกายจะสั่งการให้เกิดปฏิกิริยาไข้ทันทีเพื่อยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อโรค แต่เนื่องจากพื้นที่ผิวต่อมวลร่างกายของเด็กมีสัดส่วนที่แตกต่างจากผู้ใหญ่ การระบายความร้อนผ่านผิวหนังจึงทำได้ไม่ดีเท่าที่ควร ทำให้ไข้พุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็วโดยเฉพาะตอนที่ห่มผ้าหรืออยู่ในห้องที่อากาศถ่ายเทไม่สะดวก

ดูแลลูกอย่างไรเมื่อมีไข้ตอนดึก

• หมั่นสังเกตอาการร่วม เช่น อาการซึม ไม่กินนม หรือมีผื่นขึ้น
• เช็ดตัวด้วยน้ำอุณหภูมิห้องเพื่อช่วยระบายความร้อน ไม่ควรใช้น้ำเย็นจัดเพราะจะทำให้ลูกหนาวสั่นและไข้ยิ่งพุ่งสูงขึ้น
• ให้ยาลดไข้ตามน้ำหนักตัวที่ถูกต้องและเว้นระยะห่างตามคำแนะนำของแพทย์
• ระบายอากาศในห้องนอนให้ถ่ายเทสะดวก แต่อย่าให้ลูกโดนลมโกรกโดยตรง

สัญญาณแบบไหนที่ลูกต้องไปหาหมอด่วน

แม้ว่าไข้จะเป็นเรื่องปกติของการสร้างภูมิคุ้มกัน แต่หากลูกมีอาการดังต่อไปนี้ไม่ควรนิ่งนอนใจ: มีอาการชักจากไข้สูง หายใจหอบเหนื่อยผิดปกติ ซึมมากจนปลุกตื่นยาก ปฏิเสธการกินอาหารหรือนมอย่างรุนแรง หรือมีไข้สูงติดต่อกันนานเกิน 3 วัน อาการเหล่านี้เป็นสัญญาณเตือนว่าควรพาไปพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุที่แท้จริงอย่างละเอียด