ทำไมลูกถึงไข้สูงตอนกลางคืน? เจาะลึกกลไกภายในร่างกายน้อยๆ ที่คุณพ่อคุณแม่ควรรู้

ทำไมไข้เจ้ากรรมถึงชอบมาทักทายลูกตอนดึก

คุณพ่อคุณแม่หลายท่านคงเคยเจอสถานการณ์ที่ลูกดูร่าเริงดีตอนกลางวัน แต่พอตกดึกกลับตัวร้อนจี๋จนนอนไม่ได้ หลายคนกังวลว่าลูกอาการหนักขึ้นหรือเปล่า หรือเป็นเพราะโรคประจำตัวอะไรไหม จริงๆ แล้วการที่สรีรวิทยาของร่างกายเด็กกับการเกิดภาวะไข้สูงในเวลากลางคืนมีความเกี่ยวข้องกันอย่างมีนัยสำคัญ ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นระบบกลไกการปรับสมดุลของร่างกายที่ทำงานแตกต่างกันตามช่วงเวลาของวัน

นาฬิกาชีวิตกับอุณหภูมิในร่างกายที่เปลี่ยนแปลง

ร่างกายมนุษย์ทุกคนมีระบบนาฬิกาชีวิต (Circadian Rhythm) ที่ควบคุมการทำงานของอวัยวะต่างๆ ตลอด 24 ชั่วโมง โดยปกติอุณหภูมิในร่างกายจะค่อยๆ ลดต่ำลงในช่วงหัวค่ำจนถึงจุดต่ำสุดในช่วงตี 3 ถึงตี 4 เพื่อเตรียมให้ร่างกายพักผ่อน แต่ในเด็กเล็ก กลไกนี้ยังไม่คงที่เท่าผู้ใหญ่ เมื่อเด็กมีการติดเชื้อ ร่างกายจะพยายามต่อสู้โดยการตั้งค่าจุดความร้อนใหม่ (Set point) ที่สูงขึ้น เพื่อฆ่าเชื้อโรค การที่อุณหภูมิกายในตอนกลางคืนตามธรรมชาติควรจะต่ำลง แต่กลับถูกระบบภูมิคุ้มกันสั่งให้สูงขึ้นเพื่อสู้กับเชื้อโรค จึงทำให้เกิดความต่างของอุณหภูมิที่ชัดเจนและทำให้ลูกรู้สึกร้อนวูบวาบหรือมีไข้สูงได้ง่ายในช่วงเวลานี้

กลไกป้องกันตัวของร่างกายเด็กเมื่อเจอเชื้อโรค

เมื่อลูกได้รับเชื้อ ไม่ว่าจะเป็นไวรัสหรือแบคทีเรีย เม็ดเลือดขาวจะปล่อยสารเคมีชนิดหนึ่งที่ชื่อว่า ไซโตไกน์ (Cytokines) เข้าสู่กระแสเลือด สารนี้จะเดินทางไปบอกสมองส่วนไฮโปทาลามัส (Hypothalamus) ซึ่งทำหน้าที่เป็นเทอร์โมสตัทของร่างกาย ให้ปรับอุณหภูมิให้สูงขึ้นเพื่อยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อโรคและกระตุ้นให้ภูมิคุ้มกันทำงานได้ดีขึ้น ยิ่งในตอนกลางคืนที่ระดับฮอร์โมนบางชนิดลดลง ร่างกายจึงตอบสนองต่อการสั่งการนี้ได้อย่างเต็มที่และรวดเร็วขึ้น จนเราเห็นลูกตัวร้อนฉ่าตอนกลางคืนนั่นเอง

เมื่อไหร่ที่ความร้อนในตัวลูกเริ่มน่ากังวล

แม้ว่าไข้จะเป็นสัญญาณว่าลูกกำลังสู้กับเชื้อโรค แต่มันก็ทำให้เด็กเสียสมดุลน้ำและเกลือแร่ได้ง่าย คุณพ่อคุณแม่ควรเฝ้าระวังหากไข้สูงเกิน 39 องศาเซลเซียส ร่วมกับอาการดังต่อไปนี้

• ลูกดูซึมลงอย่างเห็นได้ชัด ไม่ยอมเล่นหรือกินนมเหมือนปกติ
• มีอาการหายใจหอบเหนื่อย หายใจแรงจนชายโครงบุ๋ม
• มีอาการชักจากไข้สูง
• ร้องกวนผิดปกติหรือซึมจนปลุกตื่นยาก
• มีผื่นขึ้นตามตัวร่วมกับไข้

วิธีรับมือและดูแลลูกเบื้องต้นเมื่อไข้พุ่งตอนดึก

หากลูกไม่มีอาการอื่นร่วมที่รุนแรง การดูแลที่บ้านสามารถทำได้โดยเริ่มจากการเช็ดตัวลดไข้ด้วยน้ำอุณหภูมิห้อง ไม่แนะนำน้ำเย็นจัดเพราะจะทำให้รูขุมขนปิดและระบายความร้อนไม่ได้ สวมเสื้อผ้าที่ระบายอากาศได้ดี ไม่ห่มผ้าหนาจนเกินไปเพื่อให้ความร้อนระบายออกทางผิวหนังได้ และที่สำคัญคือการให้ลูกจิบน้ำบ่อยๆ เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำจากการที่ร่างกายพยายามระบายความร้อนผ่านเหงื่อ หากลูกมีอาการปวดหัวหรือเพลียจากการมีไข้ การใช้ยาลดไข้พาราเซตามอลตามน้ำหนักตัวที่เหมาะสมจะช่วยให้ลูกพักผ่อนได้ดีขึ้น ซึ่งการนอนหลับที่เพียงพอคือยาดีที่สุดที่จะช่วยให้ระบบภูมิคุ้มกันกลับมาฟื้นตัวในวันถัดไป