ลูกโมโหร้ายหรืออาละวาดเวลาโดนห้ามเล่นมือถือ เป็นเพราะอะไรและรับมืออย่างไร

ลูกมีปัญหาพฤติกรรมก้าวร้าวหรือภาวะอารมณ์แปรปรวนเมื่อถูกจำกัดการใช้งาน ทำไมถึงเป็นแบบนั้น

คุณพ่อคุณแม่หลายท่านมักพบปัญหาหนักใจ เมื่อถึงเวลาที่ต้องดึงมือถือหรือไอแพดออกจากมือลูก แล้วลูกเกิดอาการโวยวาย กรีดร้อง หรือแม้กระทั่งลงมือทำร้ายข้าวของหรือคนรอบข้าง อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องของการเอาแต่ใจเพียงอย่างเดียว แต่เป็นสัญญาณของปัญหาพฤติกรรมก้าวร้าวหรือภาวะอารมณ์แปรปรวนเมื่อถูกจำกัดการใช้งาน ซึ่งมีรากฐานมาจากระบบสารเคมีในสมองที่ตอบสนองต่อความสุขระยะสั้น เมื่อถูกตัดขาดจากสิ่งเร้าเหล่านั้น สมองส่วนควบคุมอารมณ์จึงยังทำงานได้ไม่เต็มที่ ทำให้ลูกไม่สามารถจัดการกับความหงุดหงิดที่เกิดขึ้นได้

กลไกสมองที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังอาการหัวร้อนของลูก

เมื่อเด็กเล่นเกมหรือดูวิดีโอ สมองจะหลั่งสารโดพามีนออกมาต่อเนื่อง ทำให้เด็กรู้สึกฟินและมีความสุข เมื่อเราไปสั่งให้หยุดทันทีเหมือนเป็นการไปกระชากความสุขนั้นออกไป เด็กจึงมีอาการเหมือนคนขาดสารเสพติด การที่เด็กยังเล็กสมองส่วนหน้าซึ่งทำหน้าที่ควบคุมอารมณ์และเหตุผลยังพัฒนาไม่สมบูรณ์ เขาจึงไม่สามารถบอกตัวเองได้ว่าควรหยุดหรือควรจัดการความรู้สึกหงุดหงิดอย่างไร ผลลัพธ์จึงแสดงออกมาเป็นพฤติกรรมก้าวร้าวเพื่อเรียกร้องสิ่งที่ต้องการกลับคืนมา

สัญญาณเตือนที่พ่อแม่ควรรู้ก่อนจะสายเกินแก้

• ลูกไม่มีสมาธิกับกิจกรรมอื่นที่ไม่ใช่มือถือ
• อารมณ์เปลี่ยนจากดีเป็นร้ายทันทีเมื่อถูกขัดจังหวะ
• ไม่สามารถสื่อสารความต้องการอื่นนอกจากขอเล่นเกม
• เริ่มมีการทำร้ายร่างกายตนเองหรือผู้อื่นเมื่อไม่ได้ดั่งใจ
• นอนหลับยากหรือมีปัญหาเรื่องการกินหากไม่ได้ดูหน้าจอ

วิธีรับมือเมื่อลูกอาละวาดให้ได้ผลและใจเย็นที่สุด

การปะทะด้วยอารมณ์มักจะทำให้สถานการณ์แย่ลง หมอแนะนำให้ใช้แนวทางเชิงบวกและหนักแน่น ดังนี้

• เตือนล่วงหน้าเสมอ: อย่าจู่โจมด้วยการดึงเครื่องออก ให้บอกล่วงหน้า 10 นาที 5 นาที และ 1 นาที เพื่อให้สมองลูกได้ปรับตัวเตรียมพร้อมที่จะหยุด
• สร้างเงื่อนไขที่ชัดเจน: ตกลงกันตั้งแต่ก่อนเริ่มเล่นว่าเล่นได้นานแค่ไหนและจะหยุดตอนไหน เมื่อถึงเวลาต้องเด็ดขาดตามกฎที่วางไว้
• เปลี่ยนผ่านกิจกรรม: เมื่อจบกิจกรรมหน้าจอ อย่าปล่อยให้ว่างเปล่า แต่ควรมีกิจกรรมอื่นมารองรับทันที เช่น ไปหยิบขนมกินด้วยกัน หรือไปเล่นของเล่นชิ้นอื่นที่น่าสนใจ
• รับฟังแต่ไม่ตามใจ: หากลูกโวยวาย ให้ยืนยันเหตุผลด้วยน้ำเสียงนิ่งสงบ ไม่ต้องดุด่า แต่ไม่ยื่นมือถือให้เพื่อให้ลูกเงียบ เพราะนั่นคือการให้รางวัลพฤติกรรมก้าวร้าว

เมื่อไหร่ที่ปัญหาพฤติกรรมก้าวร้าวหรือภาวะอารมณ์แปรปรวนเมื่อถูกจำกัดการใช้งาน จำเป็นต้องพึ่งพาคุณหมอ

หากลองปรับพฤติกรรมแล้วเป็นเวลาหลายเดือนแต่ลูกยังคงมีอาการรุนแรง เช่น มีการทำร้ายร่างกายคนในครอบครัวบ่อยครั้ง สภาพจิตใจดูซึมเศร้า หรือเริ่มมีผลกระทบต่อพัฒนาการด้านสังคมและการเรียนอย่างชัดเจน แนะนำให้ปรึกษากุมารแพทย์ด้านพัฒนาการหรือนักจิตวิทยาเด็ก เพื่อตรวจประเมินเชิงลึก เพราะบางครั้งภาวะนี้อาจแฝงมากับปัญหาด้านพฤติกรรมอื่นๆ ที่ต้องได้รับการดูแลอย่างเป็นระบบครับ