โรคหัตถ์ เท้า ปาก: รับมืออย่างไรเมื่อลูกน้อยมีตุ่มขึ้น

ลูกมีตุ่มใสตามตัว อาจเป็นสัญญาณของโรคหัตถ์ เท้า ปาก

เวลาเห็นลูกน้อยเริ่มมีไข้แล้วตามมาด้วยตุ่มใสๆ ขึ้นตามฝ่ามือ ฝ่าเท้า หรือมีแผลในปาก พ่อแม่หลายคนคงตกใจและนึกถึงโรคหัตถ์ เท้า ปาก เป็นอันดับแรก โรคนี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัวเลยโดยเฉพาะในเด็กเล็กที่ไปโรงเรียนหรือสถานรับเลี้ยงเด็ก เพราะเป็นช่วงวัยที่ลูกมักหยิบจับของเล่นเข้าปากหรือเล่นคลุกคลีกับเพื่อนวัยเดียวกัน ซึ่งเป็นช่องทางหลักที่เชื้อไวรัสกลุ่มเอนเทอโรไวรัสกระจายตัวได้ง่าย

เชื้อตัวร้ายแพร่กระจายผ่านอะไรบ้าง

หลายคนสงสัยว่าติดมาได้อย่างไร ทั้งที่อยู่บ้านตลอด เชื้อตัวนี้ไม่ได้มีแค่ในที่สาธารณะเท่านั้น แต่การสัมผัสสารคัดหลั่งเป็นหัวใจสำคัญ ได้แก่

• น้ำมูก น้ำลาย หรือเสมหะของผู้ป่วย
• การสัมผัสตุ่มใสหรือแผลในปากโดยตรง
• ของเล่นที่ปนเปื้อนน้ำลายของเด็กคนอื่น
• อุจจาระของผู้ติดเชื้อ

เมื่อเชื้อเข้าสู่ร่างกายแล้ว ลูกอาจจะยังไม่แสดงอาการทันที แต่อาจมีระยะฟักตัวประมาณ 3 ถึง 7 วัน กว่าจะเริ่มมีไข้และมีตุ่มขึ้นให้เห็น

สังเกตอาการลูกรักให้ทันก่อนโรคจะลุกลาม

อาการเริ่มแรกมักจะดูเหมือนไข้หวัดทั่วไป คือมีไข้ต่ำๆ อ่อนเพลีย เจ็บคอ แต่สิ่งที่ทำให้เราแยกออกว่าเป็นโรคหัตถ์ เท้า ปาก คือ

• แผลในปาก: ลูกจะเริ่มกินข้าวไม่ได้ เพราะเจ็บแผลที่กระพุ้งแก้ม ลิ้น หรือเพดานปาก
• ตุ่มใสที่มือและเท้า: จะเห็นเป็นตุ่มแดงๆ บางรายเป็นตุ่มใสอยู่บนฐานสีแดง มักไม่ค่อยคัน แต่สร้างความรำคาญใจให้เด็กเล็ก
• กินนมหรืออาหารได้น้อย: เกิดจากอาการเจ็บคอจากแผลข้างใน ทำให้เด็กงอแงและเสี่ยงต่อภาวะขาดน้ำ

เมื่อลูกป่วยควรดูแลอย่างไรให้ฟื้นตัวไว

หัวใจสำคัญของการดูแลคือการประคับประคองอาการ เพราะโรคนี้เกิดจากไวรัสซึ่งไม่มียาฆ่าเชื้อเฉพาะเจาะจง

• ลดไข้และบรรเทาปวด: ให้ยาพาราเซตามอลตามน้ำหนักตัวของเด็ก เพื่อลดไข้และบรรเทาอาการปวดจากแผลในปาก
• เน้นอาหารอ่อนและเย็น: อาหารที่ร้อนจัดจะทำให้แผลในปากเจ็บมากขึ้น ควรให้กินไอศกรีม โยเกิร์ต หรืออาหารเหลวที่เย็น เพื่อช่วยให้ลูกกลืนง่ายขึ้นและได้รับพลังงานบ้าง
• ป้องกันภาวะขาดน้ำ: ให้ลูกจิบน้ำบ่อยๆ ถ้าลูกไม่ยอมดื่มน้ำเลยเพราะเจ็บคอ ต้องคอยสังเกตว่าปัสสาวะยังออกปกติไหม

สัญญาณอันตรายแบบไหนที่ต้องรีบพาไปหาหมอ

โดยปกติโรคหัตถ์ เท้า ปาก มักหายเองได้ภายในหนึ่งสัปดาห์ แต่พ่อแม่ต้องเฝ้าระวังอาการแทรกซ้อนรุนแรงที่อาจเกิดขึ้นกับระบบประสาทหรือหัวใจ หากลูกมีอาการดังนี้ ให้รีบมาพบแพทย์ทันที

• มีอาการซึมลงอย่างเห็นได้ชัด
• มีอาการสะดุ้งผวา หรือตัวสั่นผิดปกติ
• ไอ หายใจหอบเหนื่อย หรือหายใจเร็ว
• อาเจียนรุนแรงหรืออาเจียนบ่อยครั้ง
• มีไข้สูงติดต่อกันนานเกิน 2-3 วัน

ป้องกันอย่างไรไม่ให้ลูกติดซ้ำ

โรคนี้เป็นแล้วเป็นซ้ำได้ เพราะเชื้อมีหลายสายพันธุ์ สิ่งสำคัญที่สุดคือการสร้างสุขอนามัยที่ดีในบ้าน ล้างมือให้ลูกบ่อยๆ โดยเฉพาะก่อนกินข้าวและหลังเข้าห้องน้ำ รวมถึงทำความสะอาดของเล่นและพื้นที่ที่ลูกสัมผัสเป็นประจำด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อเพื่อลดการสะสมของเชื้อโรค หากรู้ว่าลูกป่วยควรให้หยุดเรียนจนกว่าแผลจะแห้งสนิท เพื่อป้องกันไม่ให้ไปแพร่เชื้อต่อให้เพื่อนที่โรงเรียน