เมื่อหูเริ่มตึงและฟังไม่ชัด: ทำความเข้าใจภาวะความบกพร่องทางการได้ยินและการสื่อสาร

ช่วงนี้หลายคนอาจเริ่มสังเกตเห็นว่า คนใกล้ตัวเวลาพูดด้วยต้องให้พูดซ้ำบ่อยขึ้น หรือตัวเราเองเริ่มรู้สึกว่าเสียงรอบข้างมันเบาลง ฟังไม่ค่อยถนัดเหมือนเก่า อาการเหล่านี้ไม่ใช่แค่เรื่องของความรำคาญใจเล็กๆ น้อยๆ แต่มันคือสัญญาณเตือนเริ่มต้นของภาวะความบกพร่องทางการได้ยินและการสื่อสาร ซึ่งเป็นเรื่องใกล้ตัวที่มักค่อยๆ คืบคลานเข้ามาโดยที่เราไม่รู้ตัว

ในฐานะแพทย์ที่ตรวจคนไข้ในคลินิกอยู่ทุกวัน ผมมักจะเจอคนไข้ที่มาด้วยปัญหาเรื่องการได้ยิน โดยเฉพาะผู้สูงอายุหรือวัยทำงานที่ต้องเจอเสียงดังสะสม อาการเหล่านี้มักส่งผลกระทบต่อเนื่องไปถึงการสื่อสารในชีวิตประจำวัน จนบางครั้งทำให้เกิดความเข้าใจผิด ความหงุดหงิด หรือแม้แต่การปลีกตัวออกจากสังคมรอบข้างโดยไม่รู้ตัว

ทำไมหูเราถึงเริ่มได้ยินไม่ชัด เกิดอะไรขึ้นข้างในกันแน่?

เวลาที่เราพูดถึงการได้ยิน คนส่วนใหญ่มักคิดถึงแค่ใบหู แต่จริงๆ แล้วกระบวนการได้ยินนั้นซับซ้อนกว่านั้นมาก เริ่มตั้งแต่การที่คลื่นเสียงวิ่งเข้ามาผ่านรูหู มากดทริกเกอร์ที่แก้วหู ส่งต่อไปยังกระดูกชิ้นเล็กๆ ในหูชั้นกลาง และแปลงสัญญาณเป็นกระแสประสาทที่หูชั้นใน

หากส่วนใดส่วนหนึ่ง โดยเฉพาะเซลล์ขนรับเสียงในหูชั้นในเกิดความเสียหายจากอายุที่มากขึ้น เสียงดังที่สะสมมานาน หรือโรคประจำตัวบางอย่าง การส่งสัญญาณเสียงไปยังสมองก็จะเริ่มติดขัด กลายเป็นปัญหาที่เราเรียกว่า ภาวะความบกพร่องทางการได้ยินและการสื่อสาร ที่ทำให้เสียงรอบตัวฟังดูอู้อี้ ฟังคำพูดไม่ค่อยรู้เรื่อง โดยเฉพาะเวลาที่อยู่ในที่มีเสียงดังรบกวน

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าเราเริ่มมีปัญหาเรื่องการได้ยิน

หลายคนพยายามทนและคิดว่าตัวเองแค่หูอื้อชั่วคราว ลองสังเกตพฤติกรรมเหล่านี้ดูว่าเริ่มเกิดขึ้นกับตัวเองหรือคนใกล้ตัวบ้างหรือไม่

• ต้องคอยบอกให้คนอื่นพูดซ้ำ หรือพูดดังขึ้นบ่อยๆ
• เปิดเสียงโทรทัศน์หรือวิทยุดังกว่าปกติมาก จนคนอื่นบ่น
• ฟังเสียงคนพูดไม่รู้เรื่องเวลาไปอยู่ในที่ที่มีเสียงจอแจ เช่น ร้านอาหาร หรือตลาด
• เริ่มมีปัญหาในการคุยโทรศัพท์ ได้ยินไม่ชัดเจน
• มีเสียงดังวิ้งๆ หรือเสียงหึ่งๆ ในหูตลอดเวลา

ผลกระทบไม่ใช่แค่เรื่องหู แต่ลามไปถึงการใช้ชีวิตและการสื่อสาร

ความน่ากลัวของเรื่องนี้ไม่ได้อยู่ที่การไม่ได้ยินเสียงนกร้องหรือเสียงเพลง แต่มันอยู่ที่การสื่อสารกับคนรอบข้าง เมื่อเราฟังไม่รู้เรื่อง เราก็เริ่มไม่อยากคุย ไม่อยากออกไปเจอ ภาวะความบกพร่องทางการได้ยินและการสื่อสาร จึงนำไปสู่ภาวะการเก็บตัว ความเครียด และในทางการแพทย์พบว่า ผู้ที่มีปัญหาการได้ยินแล้วปล่อยทิ้งไว้ไม่ดูแล มีความเสี่ยงที่จะเกิดภาวะสมองเสื่อมหรืออัลไซเมอร์สูงขึ้นด้วย เนื่องจากสมองไม่ได้ถูกกระตุ้นด้วยเสียงต่างๆ เหมือนเคย

เราจะรับมือและดูแลรักษาอย่างไรดีเมื่อเริ่มมีอาการ

ข่าวดีคือ ปัญหาการได้ยินหลายอย่างสามารถตรวจพบและหาทางแก้ไขได้ตั้งแต่เนิ่นๆ สิ่งแรกที่ควรทำคือการเดินทางมาพบแพทย์เพื่อตรวจการได้ยินอย่างละเอียดด้วยเครื่องมือเฉพาะทาง

หากพบว่ามีความผิดปกติ แนวทางการดูแลรักษาจะมีตั้งแต่การรักษาที่สาเหตุ เช่น การเอาขี้หูที่อุดตันออก การรักษาการอักเสบ ไปจนถึงการใช้เครื่องช่วยฟังเทคโนโลยีสมัยนี้ที่มีขนาดเล็ก มองไม่ค่อยเห็น และช่วยปรับเสียงพูดให้ชัดเจนขึ้น ตัดเสียงรบกวนรอบข้างออกไปได้เป็นอย่างดี ทำให้เรากลับมาสื่อสารกับคนที่เรารักได้อย่างมั่นใจอีกครั้ง