ตับพังกระทันหัน เรื่องใกล้ตัวกว่าที่คิด
หลายคนมักคิดว่าโรคตับเป็นเรื่องไกลตัว หรือเป็นโรคเรื้อรังที่สะสมมาจากการดื่มเหล้าสะสมนานเป็นสิบปี แต่ในความเป็นจริง มีภาวะรุนแรงอย่างหนึ่งที่เรียกว่า ภาวะตับวายเฉียบพลัน ซึ่งสามารถเกิดขึ้นกับคนที่เคยสุขภาพแข็งแรงดีเป็นปกติได้ภายในเวลาไม่กี่วันหรือไม่กี่สัปดาห์
ในฐานะแพทย์ที่เคยเจอเคสแบบนี้ในห้องฉุกเฉิน บอกได้เลยว่าเป็นภาวะที่น่ากลัวมาก เพราะมันคือการที่ตับซึ่งเปรียบเสมือนโรงงานใหญ่และห้องเครื่องสำคัญของร่างกาย เกิดหยุดทำงานกะทันหัน ทำให้สารพิษคั่ง ขาดสารโปรตีนที่จำเป็น และร่างกายทรุดลงอย่างรวดเร็ว
ตับทำหน้าที่อะไรบ้าง ทำไมหยุดทำงานแล้วอันตรายถึงชีวิต
ก่อนจะไปดูว่าทำไมตับถึงวาย เรามาทำความเข้าใจก่อนว่าตับทำหน้าที่อะไรบ้าง ตับไม่ใช่แค่ย่อยอาหาร แต่เปรียบเสมือนศูนย์รีไซเคิลและโรงงานเคมีประจำตัวเรา
- กรองสารพิษ: ขับของเสีย ยา แอลกอฮอล์ และสารเคมีต่างๆ ออกจากกระแสเลือด
- สร้างโปรตีนสำคัญ: โดยเฉพาะโปรตีนที่ช่วยให้เลือดแข็งตัว หากไม่มีตัวนี้ เลือดจะไม่ยอมหยุดไหล
- ควบคุมระดับน้ำตาล: เก็บสะสมและปล่อยพลังงานให้ร่างกายใช้ยามจำเป็น
- สร้างน้ำดี: ช่วยย่อยไขมันและดูดซึมวิตามิน
เมื่อเกิดภาวะตับวายเฉียบพลัน โรงงานเหล่านี้ปิดตัวลงพร้อมกัน ส่งผลให้ของเสียวิ่งเข้าสู่สมอง เลือดไม่แข็งตัว และอวัยวะอื่นๆ ล้มเหลวตามมาเป็นโดินอมิโน
สาเหตุหลักที่ทำให้ตับวายแบบไม่ทันตั้งตัว
ต่างจากตับแข็งเรื้อรัง ตัวการหลักของตับวายเฉียบพลันมักเกิดจากสิ่งแปลกปลอมที่เข้าไปทำลายเซลล์ตับอย่างรุนแรง
กินยาพาราเซตามอลเกินขนาด
นี่คือสาเหตุอันดับต้นๆ ที่หมอพบเจอ ยาพาราเซตามอลเป็นยา สามัญประจำบ้านที่ปลอดภัยถ้ากินถูกขนาด แต่ถ้ากินเกินขนาดติดต่อกัน หรือกินร่วมกับการดื่มแอลกอฮอล์ ตับจะเผาผลาญไม่ไหวและเกิดพิษทำลายเนื้อตับจนพังพินาศ
สมุนไพร อาหารเสริม และยาลูกกลอน
ความเชื่อที่ว่าสมุนไพรธรรมชาติปลอดภัยร้อยเปอร์เซ็นต์เป็นความเข้าใจที่อันตราย สมุนไพรบางชนิด ยาชุด ยาหม้อ หรืออาหารเสริมลดน้ำหนักที่ไม่มี อย. มักมีสารพิษสะสมที่ตับต้องเป็นคนขับออก ส่งผลให้เซลล์ตับอักเสบรุนแรง
ไวรัสตับอักเสบเฉียบพลัน
โดยเฉพาะไวรัสตับอักเสบ B, A หรือ E ที่เข้ามาจู่โจมตับอย่างรุนแรง ทำให้ภูมิคุ้มกันของร่างกายเข้าไปทำลายเซลล์ตับตัวเองจนเสียหายเป็นวงกว้าง
สัญญาณเตือนภัย ร่างกายส่งเสียงโวยวายเมื่อตับเริ่มไม่ไหว
ช่วงแรกของการเกิดโรคอาจดูเหมือนแค่อ่อนเพลียธรรมดา แต่พอดูให้ดีจะมีอาการเหล่านี้ตามมาอย่างรวดเร็ว
- ตัวเหลืองตาเหลือง: สัญญาณคลาสสิกที่บอกว่าสารสีน้ำดีรั่วไหลเข้าสู่กระแสเลือด
- ปวดแน่นท้องขวาบน: บริเวณใต้ชายโครงขวา ซึ่งเป็นที่ตั้งของตับ
- คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร: ไม่อยากกินอะไรเลยแม้แต่น้ำเปล่า
- เลือดออกง่ายผิดปกติ: เช่น เลือดกำเดาไหล แปรงฟันแล้วเลือดออกตามไรฟัน หรือมีรอยช้ำตามตัวโดยไม่รู้สาเหตุ
- ซึมลง สับสน พูดจาไม่รู้เรื่อง: นี่คืออาการทางสมองจากสารพิษที่ตับควรจะกรองแต่ทำไม่ได้
อาการแบบไหนที่ต้องรีบมาโรงพยาบาลทันที
หากคุณหรือคนใกล้ตัวมีอาการตัวเหลืองตาเหลือง ร่วมกับมีอาการซึมลง มึนงง หรืออาเจียนไม่หยุด ห้ามรอดูอาการที่บ้านเด็ดขาด ต้องรีบพาไปห้องฉุกเฉินโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดทันที เพราะทุกนาทีมีความหมายต่อชีวิต เซลล์ตับที่เหลืออยู่อาจจะยังพอฟื้นฟูได้ถ้าได้รับการรักษาเร็ว
วิธีรักษาของแพทย์เมื่อตับวายเฉียบพลัน
เมื่อผู้ป่วยมาถึงมือแพทย์ สิ่งแรกที่ต้องทำคือการประคับประคองชีวิตและหาต้นตอ
- ให้ยาต้านพิษเฉพาะทาง: เช่น หากกินยาพาราเซตามอลเกินขนาด จะมีสารเคมีเข้าไปช่วยขับพิษและปกป้องตับ
- รักษาในห้องไอซียู (ICU): เพื่อมอนิเตอร์การทำงานของสมอง หัวใจ และไตอย่างใกล้ชิด
- การฟอกเลือดหรือล้างพิษ: ช่วยลดภาระของตับในการขับของเสีย
- การปลูกถ่ายตับ: ในรายที่เนื้อตับถูกทำลายไปจนหมดและไม่มีทางฟื้นฟู การผ่าตัดเปลี่ยนตับใหม่จากผู้บริจาคคือทางรอดเดียว
ดูแลตับอย่างไรให้ห่างไกลจากความเสี่ยง
การป้องกันย่อมดีกว่าการรักษาเสมอ การถนอมตับให้แข็งแรงทำได้ไม่ยาก เริ่มจากการกินยาพาราเซตามอลในขนาดที่เหมาะสมตามน้ำหนักตัว หลีกเลี่ยงการซื้อยาชุดกินเอง งดสมุนไพรที่ไม่มีแหล่งที่มาน่าเชื่อถือ และฉีดวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบ เพื่อไม่ให้โรงงานชีวิตชิ้นนี้ต้องปิดตัวลงก่อนเวลาอันควร
