ภาวะหมดสติจากอะไรได้บ้าง? สัญญาณเตือนที่คนใกล้ชิดควรรู้

คนหมดสติเกิดจากอะไรได้บ้าง

การที่ใครสักคนจู่ๆ ก็ล้มฟุบลงไปต่อหน้าต่อตา โดยที่ไม่มีใครคาดคิดมาก่อน เป็นสถานการณ์ที่น่าตกใจมาก แต่ในทางทางการแพทย์ ภาวะหมดสติจากสาเหตุต่างๆ มักจะมีกลไกที่คล้ายกันคือ เลือดไปเลี้ยงสมองไม่เพียงพอชั่วขณะ หรือสมองทำงานผิดปกติจนสั่งการไม่ได้ การทำความเข้าใจว่าทำไมคนเราถึงหมดสติ จะช่วยให้เราตั้งสติและรับมือได้ถูกต้องมากขึ้น

อาการหน้ามืดเป็นลมธรรมดาหรือเรื่องใหญ่

หลายครั้งที่คนไข้มาเล่าให้ฟังว่ารู้สึกหน้ามืดเหมือนจะเป็นลม ความรู้สึกนี้เกิดจากความดันโลหิตตกลงกะทันหัน ซึ่งมักพบในภาวะหมดสติจากอาการวูบธรรมดา (Vasovagal syncope) เช่น การยืนนานๆ การลุกเร็วเกินไป หรือการเจอเหตุการณ์ที่ทำให้ตกใจกลัวอย่างรุนแรง ร่างกายจะตอบสนองด้วยการขยายหลอดเลือดและหัวใจเต้นช้าลง ทำให้เลือดไปเลี้ยงสมองน้อยลงชั่วคราว คนไข้จะรู้สึกมืดแปดด้าน เหงื่อออกตัวเย็น แล้วฟุบลงไป แต่เมื่อได้นอนราบเลือดจะกลับไปเลี้ยงสมองได้ดีขึ้นและฟื้นตัวได้ไว

ภาวะหมดสติจากหัวใจและหลอดเลือดที่ห้ามมองข้าม

นี่คือกลุ่มที่น่ากังวลที่สุด ภาวะหมดสติจากหัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน มักไม่มีอาการเตือนเหมือนการเป็นลมทั่วไป คนไข้มักจะวูบไปทันทีเหมือนถูกตัดไฟ บางรายอาจมีอาการเจ็บหน้าอกหรือเหนื่อยหอบนำมาก่อน หากพบใครที่หมดสติไปโดยไม่มีปัจจัยกระตุ้นชัดเจนและไม่ค่อยมีอาการเตือน ต้องสงสัยเรื่องหัวใจไว้ก่อนเสมอ

ภาวะหมดสติจากระดับน้ำตาลในเลือดต่ำ

สำหรับผู้ป่วยเบาหวาน นี่เป็นสาเหตุที่พบบ่อยมาก ภาวะหมดสติจากน้ำตาลในเลือดต่ำเกิดขึ้นได้จากหลายปัจจัย เช่น กินข้าวไม่ตรงเวลา หรือได้รับยาเบาหวานเกินขนาด สมองเป็นอวัยวะที่ต้องการน้ำตาลกลูโคสเป็นพลังงานหลัก หากน้ำตาลตกต่ำจนถึงจุดหนึ่งสมองจะปิดสวิตช์ตัวเองทันที เพื่อป้องกันความเสียหายที่รุนแรงกว่าเดิม หากทราบว่าคนไข้เป็นเบาหวาน ให้รีบสังเกตอาการเหงื่อแตก มือสั่น หรือความสับสนก่อนที่จะหมดสติ

ขั้นตอนการช่วยเหลือเบื้องต้นเมื่อเจอคนหมดสติ

• ตรวจดูความปลอดภัย: ดูให้แน่ใจว่าสภาพแวดล้อมรอบตัวผู้ป่วยปลอดภัย ไม่ใช่จุดเสี่ยงที่จะเกิดอันตรายซ้ำ
• ประเมินการตอบสนอง: เรียกชื่อดังๆ หรือตบที่หัวไหล่เบาๆ เพื่อดูว่ายังรู้สึกตัวไหม
• เช็คการหายใจ: สังเกตว่าหน้าอกมีการขยับขึ้นลงหรือไม่ หากไม่หายใจหรือหายใจเฮือก ให้รีบขอความช่วยเหลือทันที
• โทรสายด่วน: ติดต่อหน่วยแพทย์ฉุกเฉิน 1669 เพื่อขอคำแนะนำและให้ทีมกู้ชีพเข้ามาดูแล
• ห้ามกรอกน้ำหรือยา: ในขณะที่ผู้ป่วยยังไม่รู้สึกตัว อย่าพยายามหยอดน้ำหรือป้อนยาเด็ดขาด เพราะอาจสำลักลงปอดและเป็นอันตรายถึงชีวิต

เมื่อไหร่ที่ต้องมาพบหมอให้ละเอียด

หากใครเคยมีภาวะหมดสติแม้จะเป็นเพียงเสี้ยวนาทีหรือฟื้นตัวได้เองแล้ว ก็ไม่ควรนิ่งนอนใจ การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ หรือการตรวจเลือดเพื่อหาสาเหตุที่แฝงอยู่เป็นเรื่องสำคัญ เพราะบางครั้งภาวะหมดสติอาจเป็นสัญญาณเตือนสุดท้ายก่อนที่จะเกิดเรื่องใหญ่กว่านั้น การหาสาเหตุที่แน่ชัดจะช่วยป้องกันไม่ให้เหตุการณ์แบบนี้เกิดขึ้นซ้ำอีก