เรื่องเล่าจากห้องตรวจ: ทำไมหมอถึงย้ำนักย้ำหนาเรื่องการใช้เขียงและมีดแยกสำหรับอาหารสุกและดิบ

หลายคนเดินเข้ามาบ่นในห้องตรวจด้วยอาการท้องเสียรุนแรง ปวดบิดท้องจนตัวงอ หรือมีไข้สูง อาหารมื้อสุดท้ายที่ทานมักจะเป็นส้มตำ ยำปลาดุกฟู หรืออาหารย่างที่ดูสะอาดดี แต่ทำไมถึงป่วยหนักได้ขนาดนี้ เวลาหมอซักประวัติลึกลงไป มักจะเจอต้นตอใกล้ตัวที่คาดไม่ถึง นั่นคือการเตรียมอาหารในครัวเรือน ที่เผลอใช้เขียงหรือมีดอันเดียวกันหั่นทั้งเนื้อสดและผักสดหรือเนื้อที่สุกแล้ว

เชื้อโรคตัวร้ายที่แอบซ่อนอยู่บนเขียงและมีดทำครัว

เวลาที่เราซื้อเนื้อสัตว์สดๆ เช่น หมู ไก่ หรือเนื้อวัว จากตลาดหรือซูเปอร์มาร์เก็ต ต่อให้ล้างน้ำสะอาดแค่ไหน ก็มักจะมีแบคทีเรียเจ้าประจำติดมาด้วยเสมอ เช่น ซาลโมเนลลา แคมไพโลแบคเตอร์ หรืออีโคไล เชื้อเหล่านี้มองด้วยตาเปล่าไม่เห็น และมีความสามารถในการเกาะติดพื้นผิวสูงมาก

เมื่อเราเอาเนื้อสัตว์ดิบไปวางหั่นบนเขียง แบคทีเรียพวกนี้จะทิ้งกองทัพไว้บนพื้นผิวเขียงและใบมีดทันที แม้เราจะเอาไปล้างน้ำเปล่าลวกๆ เชื้อโรคบางส่วนก็ยังฝังตัวอยู่ตามรอยขีดข่วนของเขียงพลาสติกหรือเขียงไม้ ยิ่งถ้าเป็นเขียงไม้ที่มีรอยมีดบาดลึก ยิ่งเป็นแหล่งสะสมชั้นดีของจุลินทรีย์

อันตรายจากการปนเปื้อนข้ามที่หลายคนมองข้าม

การปนเปื้อนข้าม หรือ Cross-contamination เกิดขึ้นได้ง่ายมากในห้องครัว เริ่มต้นจากการที่เราหั่นเนื้อไก่สดๆ บนเขียง แล้วใช้มีดเล่มเดิมหรือเขียงแผ่นเดิมมาหั่นแตงกวา ผักสลัด หรือหั่นหมูย่างที่สุกแล้วเตรียมจัดจาน

ความร้อนจากการปรุงอาหารช่วยฆ่าเชื้อโรคในเนื้อสัตว์ได้หมดจริง แต่ผักสดหรือเนื้อที่สุกแล้วไม่ได้ผ่านความร้อนอีกรอบ แบคทีเรียที่ติดมากับเขียงและมีดจึงกระโดดมาเกาะอาหารเหล่านี้ แล้วเดินทางเข้าสู่ร่างกายของเราโดยตรง กลายเป็นสาเหตุหลักของโรคอาหารเป็นพิษ ท้องร่วง หรือติดเชื้อในทางเดินอาหารที่พบได้บ่อยในคนไทย

วิธีจัดการครัวที่บ้านให้ปลอดภัย ไร้เชื้อโรค

การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในครัวเป็นเรื่องง่ายที่ไม่ต้องลงทุนสูง แต่ช่วยปกป้องสุขภาพของทุกคนในครอบครัวได้มหาศาล หลักการปฏิบัติมีดังนี้

• แยกเขียงให้ชัดเจน: ควรมีเขียงอย่างน้อยสองชุด โดยแยกสีหรือแยกประเภท เช่น เขียงสีแดงสำหรับเนื้อสัตว์ดิบ และเขียงสีเขียวหรือสีขาวสำหรับผัก ผลไม้ และอาหารที่สุกแล้ว
• แยกมีดและภาชนะ: มีดที่ใช้หั่นเนื้อดิบควรแยกเก็บต่างหาก ไม่ควรใช้ปะปนกับมีดหั่นอาหารพร้อมทาน รวมถึงจานที่ใส่เนื้อดิบไปย่าง ก็ไม่ควรเอาเนื้อที่สุกแล้วกลับมาใส่จานเดิมโดยไม่ล้างก่อน
• ล้างทำความสะอาดอย่างถูกวิธี: หลังใช้งานเสร็จ ต้องล้างเขียงและมีดด้วยน้ำยาล้างจานและน้ำร้อนจัดทุกครั้ง หากเป็นเขียงไม้ควรผึ่งแดดให้แห้งสนิทเพื่อป้องกันความชื้นสะสม

ข้อสังเกตและวิธีดูแลเขียงคู่ใจให้อยู่รอดปลอดภัย

เขียงไม่ใช่สิ่งที่จะใช้ได้ไปตลอดกาล หากเขียงที่บ้านเริ่มมีรอยมีดบาดเป็นร่องลึกมากๆ ต่อให้ขัดล้างดีแค่ไหน แบคทีเรียก็ยังเข้าไปแอบซ่อนอยู่ดี

ทางที่ดีควรสังเกตสภาพเขียงเป็นประจำ หากร่องลึกเกินไปควรเปลี่ยนใหม่ หรือสำหรับเขียงพลาสติกสามารถใช้น้ำยาฆ่าเชื้ออ่อนๆ เช็ดทำความสะอาดร่วมด้วยได้ การลงทุนซื้อเขียงเพิ่มอีกสักอัน คุ้มค่ากว่าการนอนหยอดน้ำเกลือที่โรงพยาบาลอย่างแน่นอน