การดูแลแผลเจาะคอหรือแผลผ่าตัดพิเศษ

เวลาที่คนในครอบครัวเพิ่งผ่านการผ่าตัดใหญ่ โดยเฉพาะแผลพิเศษอย่างการเจาะคอ หลายคนมักจะมีความรู้สึกกังวลใจและไม่กล้าแตะต้องแผล เพราะกลัวว่าจะทำให้อันตรายหรือเกิดการติดเชื้อ หมอเข้าใจความรู้สึกนี้ดีครับว่ามันน่ากลัวแค่ไหนสำหรับผู้ดูแลที่ไม่ได้มีพื้นฐานทางการแพทย์ แต่จริงๆ แล้ว การดูแลแผลกลุ่มนี้ไม่ได้ยากเกินความสามารถเลย ขอแค่เราเข้าใจหลักการความสะอาดและความใส่ใจในรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ

เข้าใจธรรมชาติของแผลเจาะคอและแผลผ่าตัดพิเศษกันก่อน

แผลเจาะคอหรือแผลผ่าตัดเฉพาะทาง มักจะมีความละเอียดอ่อนกว่าแผลผ่าตัดทั่วไปตามผิวหนัง เพราะเกี่ยวข้องกับทางเดินหายใจโดยตรง หรือเป็นแผลที่ต้องใส่ท่อค้างไว้เพื่อช่วยระบายของเหลว สิ่งสำคัญที่สุดคือร่างกายยังไม่มีเกราะป้องกันเต็มที่ในช่วงแรก เชื้อโรคจึงอาจเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายกว่าปกติ การรักษาความสะอาดและการเปลี่ยนชุดทำแผลตามกำหนดเวลาจึงเป็นหัวใจสำคัญที่จะช่วยให้แผลหายไวและป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น

อุปกรณ์ทำแผลที่ต้องเตรียมให้พร้อมก่อนลงมือ

ก่อนที่เราจะเริ่มทำความสะอาดแผลทุกครั้ง การเตรียมของให้ครบและสะอาดเรียบร้อยจะช่วยลดความเสี่ยงในการติดเชื้อได้อย่างมาก อุปกรณ์หลักๆ ที่ต้องมีติดบ้านไว้ ได้แก่ น้ำเกลือปราศจากเชื้อสำหรับล้างแผล ผ้าก๊อซปราศจากเชื้อ สำลีหรือก้านสำลีสะอาด น้ำยาฆ่าเชื้อตามที่แพทย์แนะนำ (ถ้ามี) รวมถึงถุงมือสะอาดและถุงพลาสติกสำหรับทิ้งขยะติดเชื้อ การล้างมือให้สะอาดด้วยสบู่และน้ำนานอย่างน้อยยี่สิบวินาทีก่อนจับต้องอุปกรณ์ทุกครั้ง เป็นขั้นตอนที่ไม่ควรละเลยเด็ดขาด

ขั้นตอนการทำความสะอาดแผลแบบละเอียดยิบ

เริ่มต้นด้วยการถอดผ้าปิดแผลเก่าออกอย่างเบามือ หากผ้าก๊อซแห้งติดแผล ห้ามดึงกระชากเด็ดขาด ให้ใช้น้ำเกลือหยอดให้ชุ่มแล้วค่อยๆ แกะออก เพื่อไม่ให้เนื้อเยื่อบริเวณปากแผลฉีกขาด จากนั้นสังเกตลักษณะของแผลรอบๆ ว่ามีรอยแดง บวม ร้อน หรือมีหนองซึมออกมาผิดปกติหรือไม่ ใช้สำลีชุบน้ำเกลือเช็ดทำความสะอาดจากบริเวณแผลที่สะอาดที่สุดออกด้านนอก หรือเช็ดจากบนลงล่างครั้งเดียวแล้วทิ้ง ห้ามใช้สำลีก้อนเดิมเช็ดซ้ำเด็ดขาด

การดูแลรักษาความสะอาดท่อเจาะคอและการเปลี่ยนผ้าก๊อซ

สำหรับผู้ป่วยที่มีการเจาะคอร่วมด้วย การดูแลรอบๆ ท่อเจาะคอต้องทำด้วยความระมัดระวังเป็นพิเศษ เพื่อป้องกันไม่ให้ท่อขยับหลุดหรือเกิดการกดทับจนเนื้อเยื่ออักเสบ เวลาเปลี่ยนผ้าก๊อซรองใต้ปีกท่อเจาะคอ ให้ใช้ผ้าก๊อซที่ตัดแต่งสำหรับเจาะคอโดยเฉพาะสอดเข้าไปใต้ปีกท่อ หลีกเลี่ยงการใช้กรรไกรตัดผ้าก๊อซใช้เองเพราะอาจมีเศษด้ายหลุดเข้าไปในหลอดลมได้ และต้องระวังสายรัดท่อคออย่าให้แน่นหรือหลวมจนเกินไป โดยควรสอดนิ้วมือผ่านเข้าไปได้ประมาณหนึ่งถึงสองนิ้วพอดี

สัญญาณเตือนแบบไหนที่แปลว่าแผลเริ่มมีปัญหาและต้องรีบมาเจอหมอ

ถ้าเราดูแลแผลอย่างดีแล้ว แต่สังเกตพบว่าผู้ป่วยมีอาการเหล่านี้เกิดขึ้น ได้แก่ มีไข้สูงโดยไม่ทราบสาเหตุ บริเวณรอบแผลบวมแดงลามมากขึ้นเรื่อยๆ มีหนองหรือน้ำเหลืองสีเขียวข้นมีกลิ่นเหม็นซึมออกมาจากแผล หรือผู้ป่วยมีอาการหายใจลำบาก หายใจมีเสียงดังผิดปกติ หรือมีเลือดออกซึมไม่หยุดจากแผลเจาะคอ อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องปกติและไม่ควรปล่อยทิ้งไว้เด็ดขาด ควรรีบพามาพบแพทย์เพื่อประเมินอาการและรับการรักษาทันที