คู่มือดูแลแผลเจาะคอและแผลผ่าตัดพิเศษที่บ้านให้ปลอดภัย ไร้กังวล

เวลาที่เราหรือคนในครอบครัวต้องกลับมาพักฟื้นที่บ้านหลังจากผ่านการผ่าตัดใหญ่ หรือต้องมีแผลพิเศษอย่างแผลเจาะคอ ความกังวลใจมักจะเกิดขึ้นเป็นธรรมดา หลายคนไม่กล้าแตะ ไม่กล้าทำความสะอาด เพราะกลัวว่าจะไปโดนแผลแล้วเกิดการติดเชื้อ หมอเข้าใจความรู้สึกนี้ดีครับ วันนี้เรามาคุยกันแบบพี่น้องเล่าให้ฟัง ถึงวิธีดูแลแผลเหล่านี้ด้วยความเข้าใจ เพื่อให้แผลหายไวและลดความเสี่ยงเรื่องการอักเสบครับ

ทำความเข้าใจเรื่องแผลผ่าตัดพิเศษกันก่อน

แผลผ่าตัดพิเศษหรือแผลเจาะคอ ไม่ใช่แผลผิวหนังธรรมดาที่ปล่อยไว้เฉยๆ ก็หายได้ โดยเฉพาะแผลเจาะคอที่เป็นทางเดินหายใจสำรอง การดูแลจึงต้องอาศัยความสะอาดและความนุ่มนวลเป็นพิเศษ หน้าที่หลักของเราคือการป้องกันไม่ให้เชื้อโรคเข้าไปในร่างกาย และช่วยให้เนื้อเยื่อบริเวณนั้นสมานตัวได้ดีที่สุด การสังเกตความเปลี่ยนแปลงเล็กๆ น้อยๆ จึงเป็นเรื่องสำคัญมากในช่วงเวลานี้

อุปกรณ์ทำความสะอาดแผลที่ต้องเตรียมให้พร้อม

ก่อนจะเริ่มลงมือทำแผลทุกครั้ง สิ่งที่ขาดไม่ได้คือการเตรียมของให้ครบ เพื่อจะได้ไม่ต้องลุกไปหยิบจับอะไรกลางคัน ซึ่งเสี่ยงต่อการปนเปื้อนเชื้อโรค อุปกรณ์หลักๆ ที่ต้องมีติดบ้านไว้ ได้แก่

• น้ำเกลือล้างแผล (Normal Saline) ความเข้มข้นร้อยละเก้าส่วนพัน
• ผ้าก๊อซปราศจากเชื้อ (Sterile Gauze) และสำลีหรือไม้พันสำลี
• เทปทางการแพทย์ชนิดที่ไม่ระคายเคืองผิว
• ถุงมือสะอาดหรือแอลกอฮอล์ล้างมือเพื่อสุขอนามัย
• อุปกรณ์สำหรับเปลี่ยนชุดท่อเจาะคอ (ในกรณีที่มีแผลเจาะคอ)

ขั้นตอนการทำความสะอาดแผลแบบเข้าใจง่าย

การล้างแผลไม่ได้ยากอย่างที่คิดครับ ขอแค่ทำตามขั้นตอนความสะอาดอย่างเคร่งครัด เริ่มต้นด้วยการล้างมือให้สะอาดหมดจด ใส่ถุงมือ แล้วค่อยๆ แกะผ้าก๊อซเก่าออกอย่างเบามือ หากผ้าก๊อซติดแผล ให้ใช้น้ำเกลือหยอดให้ชุ่มก่อนค่อยๆ ดึงออก ห้ามดึงแรงเด็ดขาดเพราะจะทำให้เนื้อเยื่อที่กำลังสร้างตัวฉีกขาดได้

จากนั้นใช้ผ้าก๊อซชุบน้ำเกลือเช็ดทำความสะอาดรอบแผล จากด้านในวนออกด้านนอก เพื่อไม่ให้เชื้อโรคจากภายนอกเข้าสู่ตัวแผล ซับให้แห้งสนิทด้วยผ้าก๊อซแห้ง แล้วปิดด้วยผ้าก๊อซผืนใหม่ที่สะอาด สำหรับแผลเจาะคอ จะต้องระวังเป็นพิเศษในการเปลี่ยนผ้าก๊อซรองใต้ปีกท่อ เพื่อไม่ให้ท่อขยับหลุดหรือกดทับผิวหนังจนเกิดแผลกดทับ

สัญญาณเตือนแบบไหนที่แปลว่าแผลเริ่มมีปัญหา

ในฐานะแพทย์ สิ่งที่หมอย้ำกับคนไข้เสมอคือการสังเกตอาการผิดปกติ หากดูแลแผลอยู่ที่บ้านแล้วเจออาการเหล่านี้ อย่ารอจนถึงวันนัด ให้รีบมาพบแพทย์ทันที

• มีไข้หนสั่น หรืออุณหภูมิร่างกายสูงขึ้น
• ผิวหนังรอบแผลบวมแดงร้อน และอาการปวดแผลมีแต่เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ไม่ยอมลดลง
• มีหนอง หรือมีน้ำเหลืองข้นสีเขียวเหลืองมีกลิ่นเหม็นซึมออกมาจากแผล
• มีเลือดออกซึมต่อเนื่องไม่ยอมหยุด หรือสำหรับแผลเจาะคอคือมีเสมหะปนเลือดสดปริมาณมากผิดปกติ

การดูแลตัวเองด้านอื่นๆ เพื่อช่วยให้แผลหายเร็วขึ้น

นอกจากการทำความสะอาดแผลโดยตรงแล้ว ร่างกายต้องการการซ่อมแซมจากภายใน การเลือกรับประทานอาหารที่มีประโยชน์จึงมีผลอย่างมาก อาหารจำพวกโปรตีน เช่น เนื้อปลา ไข่ ไก่ จะช่วยสร้างเนื้อเยื่อใหม่ให้แผลปิดสนิทเร็วขึ้น รวมถึงการดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ และที่สำคัญที่สุดคือการหลีกเลี่ยงการไอแรงๆ หรือเกร็งกล้ามเนื้อบริเวณคอหรือแผลผ่าตัด ซึ่งอาจทำให้แผลปริแยกได้

การดูแลแผลพิเศษอาจจะสร้างความเหนื่อยล้าให้กับคนไข้และญาติในช่วงแรก แต่เมื่อทำจนคุ้นมือทุกอย่างจะเข้าที่และง่ายขึ้นครับ ขอแค่มีความใส่ใจและระมัดระวังความสะอาดเป็นอันดับแรก แผลก็จะหายได้ไวและปลอดภัยจากภาวะแทรกซ้อนอย่างแน่นอนครับ