ความดันสูงแถมเลือดข้น แก้ไขอย่างไรให้ปลอดภัยในมุมมองหมอ

หลายครั้งเวลาที่ตรวจสุขภาพประจำปีแล้วผลเลือดออกมาว่าความดันโลหิตสูง ร่วมกับผลความสมบูรณ์ของเม็ดเลือดที่บ่งบอกว่าเลือดมีความหนืดหรือข้นกว่าปกติ หลายคนมักจะกังวลใจว่าร่างกายกำลังเกิดความผิดปกติอะไรขึ้น ทำไมโรคภัยถึงมาแพ็กคู่กันแบบนี้ในเวลาเดียวกัน

ในฐานะแพทย์ที่ดูแลคนไข้กลุ่มนี้อยู่บ่อยๆ ผมมักจะอธิบายให้ฟังเสมอว่า ภาวะทั้งสองอย่างนี้มีความเกี่ยวުރข้องและส่งเสริมกันค่อนข้างมาก เปรียบเสมือนถนนที่มีรถหนาแน่นแถมผิวจราจรยังขรุขระ ทำให้หัวใจต้องออกแรงปั๊มเลือดหนักขึ้นเพื่อดันให้เลือดไหลเวียนไปเลี้ยงอวัยวะต่างๆ ได้ทั่วร่างกาย ซึ่งเป็นที่มาว่าทำไมเราต้องรีบทำความเข้าใจและหาทางจัดการอย่างถูกวิธี

เลือดข้นกับความดันสูงเกี่ยวพันกันอย่างไร

เวลาที่เลือดของเรามีความหนืดหรือมีความเข้มข้นของเม็ดเลือดแดงสูงเกินไป ความหนืดนี้เองทำให้แรงต้านทานภายในหลอดเลือดเพิ่มขึ้น หัวใจจึงไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากต้องบีบตัวด้วยความแรงที่มากขึ้นเพื่อให้เลือดเคลื่อนที่ไปได้ ส่งผลให้ค่าความดันโลหิตขยับสูงขึ้นตามไปด้วย

นอกจากนี้ ภาวะเลือดข้นยังทำให้เสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือดอุดตันได้ง่ายขึ้น หากปล่อยให้ความดันสูงร่วมกับเลือดข้นเรื้อรัง ความเสี่ยงที่จะเกิดโรคหลอดเลือดสมองหรือโรคหัวใจขาดเลือดก็จะเพิ่มสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ

วิธีปรับพฤติกรรมเพื่อลดความหนืดของเลือดและคุมความดัน

ข่าวดีคือภาวะเหล่านี้ส่วนใหญ่สามารถปรับปรุงให้ดีขึ้นได้ด้วยการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตประจำวัน โดยไม่ต้องพึ่งยาตั้งแต่เริ่มต้นหากยังไม่ถึงเกณฑ์ที่อันตราย แนวทางที่ผมแนะนำคนไข้เสมอมีดังนี้

ดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอในแต่ละวัน

วิธีที่ง่ายและได้ผลที่สุดในการแก้ปัญหาเลือดข้นคือการดื่มน้ำสะอาดให้มากขึ้น น้ำคือน ้าหล่อเลี้ยงที่ช่วยเจือจางความหนืดของเลือดให้ไหล การลดภาวะความดันโลหิตสูงในผู้ที่มีภาวะเลือดข้น จึงเริ่มต้นได้ง่ายๆ แค่การจิบน้ำเปล่าให้กระจายตลอดทั้งวัน ไม่ควรรอให้รู้สึกกระหายน้ำจัดแล้วค่อยดื่มรวดเดียว

ปรับลดอาหารเค็มจัดและไขมันอิ่มตัว

โซเดียมเป็นตัวการหลักที่ทำให้ร่างกายกักเก็บน้ำและทำให้ความดันโลหิตพุ่งสูงขึ้น ในขณะเดียวกัน อาหารที่มีไขมันสูงก็ทำให้เลือดข้นและหลอดเลือดอักเสบได้ง่าย การหันมาเน้นทานผัก ผลไม้สด และธัญพืชไม่ขัดสี จะช่วยให้ระบบไหลเวียนโลหิตทำงานราบรื่นขึ้น

การดูแลทางการแพทย์และการใช้ยาที่จำเป็น

ในกรณีที่ปรับพฤติกรรมแล้วตัวเลขความดันยังคงสูง หรือความหนืดของเลือดอยู่ในระดับที่แพทย์ประเมินว่าอาจเกิดอันตราย การใช้ยาเพื่อควบคุมความดันโลหิตร่วมกับยาที่ช่วยลดความหนืดของเกล็ดเลือดหรือความเข้มข้นของเลือดจึงมีความจำเป็น

คนไข้ไม่ควรไปหาซื้อยาขับเลือดหรือยาขยายหลอดเลือดทานเองตามคำแนะนำบนอินเทอร์เน็ต เพราะยาทุกตัวมีผลข้างเคียงเฉพาะตัว การดูแลร่วมกับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อปรับโดสยาให้เหมาะสมกับสภาพร่างกายในแต่ละช่วงเวลาคือหนทางที่ปลอดภัยที่สุด

สิ่งที่ต้องสังเกตอาการด้วยตัวเองที่บ้าน

การวัดความดันโลหิตด้วยตัวเองที่บ้านสม่ำเสมอเป็นเรื่องที่ผมย้ำกับคนไข้เสมอ บันทึกค่าที่ได้ไว้อย่างสม่ำเสมอเพื่อนำมาให้แพทย์ดูในการนัดหมายแต่ละครั้ง นอกจากนี้ หากมีอาการปวดศีรษะตุๆ เวียนหัว หน้ามืด หรือรู้สึกเหนื่อยง่ายผิดปกติ อย่ารอจนถึงวันนัด ควรเข้ามาปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจเช็กซ้ำทันที